بیماری سلیاک یک اختلال خودایمنی جدی است که در اثر مصرف گلوتن ایجاد میشود. در افراد مبتلا به بیماری سلیاک، مصرف گلوتن(پروتئینی که در گندم، جو و چاودار یافت میشود) سبب حمله سیستم ایمنی به روده کوچک و آسیب به پرزهای روده میگردد. این آسیب میتواند منجر به سوءجذب مواد مغذی، بروز علائمی مانند اسهال مزمن، کاهش وزن، خستگی و کمخونی شده و در صورت عدم تشخیص و درمان، عوارض طولانیمدتی مانند پوکی استخوان و مشکلات رشد به ویژه در کودکان را در پی داشته باشد. تنها درمان موثر برای بیماری سلیاک، پایبندی مادامالعمر به یک رژیم غذایی سختگیرانه فاقد گلوتن است.
با ما همراه باشید:
- بیماری سلیاک چیست؟
- علائم بیماری
- زمان مراجعه به پزشک
- علل و عوامل خطر بیماری
- عوارض عدم درمان بیماری
- درمان بیماری سلیاک
- درماتیت هرپتی فرمیس چیست؟
- بیماری سلیاک غیرپاسخ دهنده چیست؟
- بیماری سلیاک مقاوم چیست؟
بیماری سلیاک چیست؟
بیماری سلیاک یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به گلوتن واکنش نشان میدهد و این واکنش میتواند به روده کوچک آسیب برساند. گلوتن پروتئین موجود در غذاهای حاوی گندم، جو یا چاودار است. در فرد مبتلا به سلیاک، مصرف گلوتن باعث ایجاد یک پاسخ ایمنی به پروتئین گلوتن در روده کوچک میشود. با گذشت زمان، این واکنش میتواند به پوشش روده کوچک آسیب زده و از جذب مواد مغذی جلوگیری کند. این وضعیت «سوءجذب» نامیده میشود.
آسیب رودهای اغلب باعث بروز علائمی مانند اسهال، خستگی، کاهش وزن، نفخ یا کمخونی میشود که در صورت درمان نشدن، میتواند به عوارض جدی بینجامد. در کودکان، سوءجذب علاوه بر علائم گوارشی، میتواند بر رشد و تکثیر کودک نیز تأثیر بگذارد. هیچ درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما رعایت یک رژیم غذایی سختگیرانه فاقد گلوتن میتواند به کنترل علائم و ترمیم روده کمک کند.
علائم بیماری
علائم سلیاک میتواند بسیار متنوع باشد و همچنین در کودکان و بزرگسالان متفاوت است. در بزرگسالان شامل موارد زیر است:
- اسهال
- خستگی
- کاهش وزن
- نفخ و گاز معده
- درد شکم
- تهوع و استفراغ
- یبوست
با این حال، بیش از نیمی از بزرگسالان مبتلا به سلیاک، علائمی دارند که به سیستم گوارشی مرتبط نیست، از جمله:
- کمخونی (معمولاً به دلیل فقر آهن ناشی از کاهش جذب آهن)
- کاهش تراکم استخوان (پوکی استخوان) یا نرمی استخوان
- بثورات پوستی خارشدار و تاولی (درماتیت هرپتی فرم)
- زخمهای دهانی
- سردرد و خستگی
- آسیب به سیستم عصبی، از جمله بیحسی و گزگز در پاها و دستها، مشکلات احتمالی در تعادل و اختلالات شناختی
- درد مفاصل
- کاهش عملکرد طحال
- افزایش آنزیمهای کبدی
علائم بیماری در کودکان
کودکان مبتلا به سلیاک، بیش از بزرگسالان در معرض مشکلات گوارشی هستند، از جمله:
- تهوع و استفراغ
- اسهال مزمن
- شکم متورم
- یبوست
- گاز معده
- مدفوع بدبو
- عدم رشد مناسب در نوزادان
- آسیب به مینای دندان
- کاهش وزن
- کمخونی
- زودرنجی و تحریکپذیری
- کوتاهی قد
- تاخیر در بلوغ
- علائم عصبی، از جمله اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD)، ناتوانیهای یادگیری، سردرد، عدم هماهنگی عضلات و تشنج.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر شما یا فرزندتان اسهال یا ناراحتی گوارشی دارید که بیش از دو هفته طول کشیده است، به پزشک مراجعه کنید. در مورد کودکان، اگر فرزندتان این علائم را دارد حتماً این مسئله را جدی بگیرید:
- رنگ پریدگی
- تحریکپذیر و زودرنج شده است.
- رشد مناسبی ندارد.
- شکم متورم و بزرگی دارد.
- مدفوع حجیم و بدبو دارد.
حتماً قبل از امتحان کردن یک رژیم غذایی فاقد گلوتن، با پزشک خود مشورت کنید. اگر قبل از آزمایش تشخیص بیماری سلیاک، مصرف گلوتن را قطع یا حتی کاهش دهید، ممکن است نتایج آزمایش تغییر کند. اگر یکی از اعضای خانواده شما به بیماری سلیاک یا عامل خطر مانند دیابت نوع یک مبتلا است، از پزشک خود بپرسید که آیا لازم است شما نیز آزمایش بدهید یا خیر.
علل بیماری
ژنهای یک فرد، در ترکیب با مصرف غذاهای حاوی گلوتن و سایر عوامل، میتوانند در بروز بیماری سلیاک نقش داشته باشند. با این حال، علت دقیق آن ناشناخته است. روشهای تغذیه نوزاد، عفونتهای گوارشی و باکتریهای روده ممکن است نقش داشته باشند، اما این علل هنوز اثبات نشدهاند. گاهی اوقات بیماری سلیاک پس از یک عمل جراحی، بارداری، زایمان، عفونت ویروسی یا استرس شدید عاطفی فعال میشود.
هنگامی که سیستم ایمنی بدن به گلوتن موجود در غذا واکنش بیش از حد نشان میدهد، این واکنش به برآمدگیهای ریز به نام «پرزهای روده» که پوشش روده کوچک را تشکیل میدهند، آسیب میزند. این پرزها ویتامینها، مواد معدنی و سایر مواد مغذی را از غذایی که میخورید جذب میکنند. اگر پرزهای روده شما آسیب ببینند، بدون توجه به میزان غذایی که میخورید، نمیتوانید مواد مغذی کافی دریافت کنید.
عوامل خطر بیماری
بیماری سلیاک در افرادی که شرایط زیر را دارند شایعتر است:
- یکی از اعضای خانواده مبتلا به بیماری سلیاک یا درماتیت هرپتی فرمیس
- دیابت نوع یک
- سندرم داون، سندرم ویلیامز یا سندرم ترنر
- بیماری خودایمنی تیروئید
- کولیت میکروسکوپی
- بیماری آدیسون
عوارض عدم درمان بیماری
- سوءتغذیه: این حالت زمانی رخ میدهد که روده کوچک شما نتواند مواد مغذی کافی جذب کند. سوءتغذیه میتواند منجر به کمخونی و کاهش وزن شود. در کودکان، سوءتغذیه باعث کندی رشد و کوتاهی قد میشود.
- تضعیف استخوانها: در کودکان، سوءجذب کلسیم و ویتامین D میتواند منجر به نرمی استخوان (استئومالاسی یا ریکتز) شود. در بزرگسالان، میتواند باعث کاهش تراکم استخوان (استئوپنی یا پوکی استخوان) شود.
- ناباروری و سقط جنین: عدم جذب صحیح کلسیم و ویتامین D میتواند در بروز مشکلات بارداری نقش داشته باشد.
- عدم تحمل لاکتوز: آسیب به روده کوچک ممکن است پس از خوردن یا آشامیدن محصولات لبنی حاوی لاکتوز، باعث درد شکم و اسهال شود. پس از ترمیم روده، ممکن است دوباره بتوانید محصولات لبنی را تحمل کنید.
- سرطان: افراد مبتلا به سلیاک که رژیم غذایی فاقد گلوتن را رعایت نمیکنند، خطر بیشتری برای ابتلا به چندین شکل از سرطان، از جمله لنفوم روده و سرطان روده کوچک دارند.
- مشکلات سیستم عصبی: برخی از افراد مبتلا به سلیاک ممکن است دچار شرایطی مانند تشنج یا بیماری اعصاب محیطی دستها و پاها شوند.
درمان بیماری
درمان اصلی و پایهای بیماری سلیاک، پایبندی مادامالعمر به یک رژیم غذایی سختگیرانه فاقد گلوتن است. این به معنای حذف کامل تمامی منابع گلوتن شامل گندم، جو و چاودار از رژیم غذایی است. این کار به روده کوچک فرصت میدهد تا به تدریج ترمیم شده و بتواند وظیفه جذب مواد مغذی را به درستی از سر بگیرد. پیروی از این رژیم نه تنها باعث بهبود علائم (مانند اسهال، درد شکم و خستگی) میشود، بلکه از بروز عوارض جدی بلندمدت مانند پوکی استخوان، ناباروری و افزایش خطر سرطان نیز پیشگیری میکند. برای موفقیت در این راه، آموزش دقیق برای شناسایی منابع پنهان گلوتن در غذاهای فرآوری شده، داروها و حتی لوازم آرایشی و همکاری با یک متخصص تغذیه مجرب ضروری است.
در کنار رژیم غذایی، درمان شامل پایش و مدیریت عوارض ناشی از بیماری است. در ابتدا، اغلب لازم است کمبودهای تغذیهای (مانند کمخونی فقر آهن، کمبود ویتامین D و کلسیم) با مکملهای دارویی جبران شوند. پزشک به طور دورهای با انجام آزمایشهای خون، پاسخ بدن به رژیم فاقد گلوتن و بهبود پرزهای روده را بررسی میکند. در موارد نادری که بیماری به رژیم پاسخ نمیدهد (سلیاک مقاوم)، ممکن است از داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی برای کنترل التهاب و علائم استفاده شود.
درماتیت هرپتی فرمیس چیست؟
عدم تحمل گلوتن میتواند باعث این بیماری پوستی تاولی شود. بثورات پوستی معمولاً روی آرنجها، زانوها، تنه، پوست سر یا باسن ظاهر میشوند. این بیماری نیز مانند سلیاک، اغلب با تغییرات در پوشش روده کوچک مرتبط است. با این حال، درماتیت هرپتیفرمیس ممکن است باعث بروز علائم گوارشی نشود. پزشکان درماتیت هرپتیفرمیس را با یک رژیم غذایی فاقد گلوتن یا دارو، یا هر دو برای کنترل بثورات پوستی درمان میکنند.
بیماری سلیاک غیر پاسخ دهنده چیست؟
برخی از افراد مبتلا به سلیاک به آنچه که یک رژیم غذایی فاقد گلوتن میدانند، پاسخ نمیدهند. بیماری سلیاک غیرپاسخدهنده اغلب به دلیل آلودگی رژیم غذایی به گلوتن است. همکاری با یک متخصص تغذیه میتواند به شما در یادگیری چگونگی اجتناب کامل از گلوتن کمک کند.
افراد مبتلا به سلیاک غیرپاسخدهنده ممکن است موارد زیر را داشته باشند:
- رشد بیش از حد باکتری در روده کوچک.
- کولیت میکروسکوپی.
- عملکرد ضعیف لوزالمعده.
- سندرم روده تحریکپذیر.
- مشکل در هضم قند موجود در محصولات لبنی (لاکتوز)، شکر (ساکارز) یا نوعی قند موجود در عسل و میوهها (فروکتوز).
بیماری سلیاک مقاوم چیست؟
در موارد نادر، آسیب رودهای ناشی از بیماری سلیاک به یک رژیم غذایی سختگیرانه فاقد گلوتن پاسخ نمیدهد. این حالت به عنوان بیماری سلیاک مقاوم شناخته میشود. اگر پس از ۶ ماه تا ۱ سال پیروی از یک رژیم غذایی فاقد گلوتن، هنوز علائم دارید، باید با پزشک خود صحبت کنید تا در صورت لزوم، آزمایشات بیشتری برای یافتن توضیحی برای علائمتان انجام دهید.
منبع: www.mayoclinic.org
بدون دیدگاه