سنجش تراکم استخوان
سنجش تراکم استخوان برای تشخیص انواع پوکی استخوان در کل بدن می باشد. در این روش وزن مواد معدنی استخوان را در هر سانتی متر مکعب اندازه گیری می کنند. در سنجش تراکم استخوان ناحیه ستون فقرات کمری و لگن با استفاده از دستگاههای ریفرال ساخت امریکا در مرکز رماتیسم ایران مورد ارزیابی قرارداده میشود و با معیارهای استاندارد شده سنجیده و با نمونه های طبیعی مقایسه میگردد.
سنجش تراکم استخوان: چگونه پوکی استخوان را قبل از شکستگی تشخیص دهیم؟
تشخیص پوکی استخوان قبل از وقوع شکستگی معمولاً از طریق سنجش تراکم استخوان (Bone Mineral Density Test) با استفاده از روش DEXA Scan (دگزا اسکن) انجام میشود که میزان مواد معدنی در استخوانها را اندازه گیری کرده و نمره T-Score را ارائه میدهد. این روش برای شناسایی کاهش تراکم استخوان (استئوپنی) یا پوکی استخوان (استئوپوروز) استفاده میشود. آزمایشهای خون برای بررسی سطح کلسیم، ویتامین D، و هورمونهای مرتبط نیز ممکن است به تکمیل تشخیص کمک کنند. این روشها امکان مداخله پیشگیرانه (مصرف دارو، تغییر رژیم غذایی، و ورزش) را فراهم میکنند.
سوالات متداول درباره سنجش تراکم استخوان
این آزمایش (معمولاً با نام DXA یا DEXA Scan) برای اندازه گیری چگالی مواد معدنی استخوانها استفاده میشود. هدف اصلی آن تشخیص پوکی استخوان (استئوپروز) یا کاهش تراکم استخوان (استئوپنی) است تا از شکستگی های احتمالی پیشگیری شود. این روش بدون درد و غیرتهاجمی است.
دلایل اهمیت:
- هدایت عصبی (NCS): سرعت و قدرت سیگنالهای عصبی اندازه گیری میشود.
- الکترومیوگرافی (EMG): فعالیت الکتریکی عضلات در حالت استراحت و انقباض تحلیل میشود.
- زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال.
- افراد با سابقه شکستگی استخوان پس از ضربه خفیف.
- بیماران تحت درمان با کورتون (مانند پردنیزولون) به مدت طولانی.
- زنان یائسه زودرس (قبل از ۴۵ سالگی) یا مردان با سطح تستوسترون پایین.
- افراد با سابقه خانوادگی پوکی استخوان.
- ۲۴ ساعت قبل از آزمایش، مکملهای کلسیم یا ویتامین D مصرف نکنید.
- پوشیدن لباسهای گشاد و بدون زیپ یا دکمه فلزی
- اگر اخیراً آزمایش تصویر برداری با اشعه ایکس یا تزریق ماده حاجب داشتید، به پزشک اطلاع دهید.
نتایج به صورت T-Score (مقایسه با جوانان سالم) و Z-Score (مقایسه با همسن ها) گزارش میشود:
- T-Score بالاتر از ۱-: طبیعی.
- T-Score بین ۱- تا ۲.۵-: استئوپنی (کاهش تراکم خفیف).
- T-Score کمتر از ۲.۵-: پوکی استخوان.
پزشک براساس این اعداد و عوامل خطر، درمان یا پیگیری را توصیه میکند.
خیر. سنجش تراکم استخوان با اشعه ایکس بسیار کم (کمتر از یک دهم عکس رادیوگرافی ساده) انجام میشود و خطری ندارد.
- مصرف کلسیم و ویتامین D (تحت نظر پزشک).
- ورزشهای تقویت کننده استخوان (مثل پیاده روی یا وزنه برداری سبک).
- ترک سیگار و الکل.
- ممکن است داروهای ضدپوکی استخوان (مثل بیس فسفونات ها) تجویز شود.
- اگر نتیجه اولیه طبیعی باشد: هر ۲–۵ سال.
- اگر استئوپنی یا پوکی استخوان تشخیص داده شود: هر ۱–۲ سال (بسته به توصیه پزشک).
- بیماران تحت درمان: معمولاً هر ۱–۲ سال برای ارزیابی پاسخ به درمان.
خیر. این آزمایش شبیه یک عکس برداری ساده است و تنها ۱۰–۱۵ دقیقه زمان میبرد و نیازی به بی حسی یا آمپول نیست.
به ندرت. فقط در موارد خاص مانند بیماریهای مزمن (مثل دیابت نوع ۱، مشکلات کلیوی) یا مصرف طولانی مدت کورتون، پزشک ممکن است آن را توصیه کند.
DXA دقیق ترین و کم خطرترین روش برای سنجش تراکم استخوان است. سی تی اسکن و ام آرآی بیشتر برای بررسی ساختار استخوان یا بافتهای اطراف استفاده میشوند و دقت کمتری در اندازه گیری تراکم دارند.