پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis) یک نوع نادر از التهاب لوزالمعده (پانکراس) است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای سالم پانکراس حمله میکند. برخلاف پانکراتیتهای ناشی از سنگ کیسه صفرا یا مصرف الکل، پانکراتیت خودایمنی ریشه در یک اختلال خودایمنی دارد. این بیماری اغلب با علائمی مانند زردی (یرقان) ناشی از انسداد مجرای صفراوی، درد مبهم شکم، کاهش وزن و گاهی اختلال در هضم همراه است. خوشبختانه، پانکراتیت خودایمنی معمولاً به خوبی به درمان با کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزولون) پاسخ میدهد و اغلب بهبودی قابل توجهی در التهاب و علائم ایجاد میکند. تشخیص به موقع و دقیق پانکراتیت خودایمنی برای افتراق آن از سرطان پانکراس که علائم مشابهی دارد، بسیار حیاتی است.
آنچه بیان کرده ایم:
- پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis) چیست؟
- انواع پانکراتیت خودایمنی
- علت پانکراتیت خودایمنی
- عوامل خطر پانکراتیت خودایمنی
- علائم پانکراتیت خودایمنی
- تفاوت پانکراتیت خودایمنی نوع یک و دو
- عوارض پانکراتیت خودایمنی
- آزمایشات تشخیص پانکراتیت خودایمنی
- درمان پانکراتیت خودایمنی
- سوالات متداول
پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis) چیست؟
پانکراتیت خودایمنی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن شما باعث تورم و التهاب در پانکراس (لوزالمعده) میشود. این اتفاق زمانی میافتد که بدن سلولهای سالم را با عوامل بیماریزا اشتباه گرفته و به آنها حمله میکند. پانکراتیت خودایمنی نادر است و کمتر از ۱ نفر در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر را درگیر میکند. تنها ۲٪ از موارد پانکراتیت مزمن (طولانیمدت) را تشکیل میدهد.
انواع پانکراتیت خودایمنی :
پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis)دو نوع اصلی دارد:
نوع ۱: شایعتر است و با سطوح بالای پروتئینی به نام ایمونوگلوبولین G4 (IgG4) مرتبط است. سطوح بالای آنتیبادی IgG4 در پاسخ به التهاب افزایش مییابد. IgG4 نوعی آنتیبادی است که توسط سلولهای ایمنی تولید میشود. نوع ۱ فقط پانکراس را درگیر نمیکند و میتواند باعث التهاب و آسیب در سایر اندامها شود، از جمله:
- مجاری صفراوی (لولههای ریز انتقالدهنده صفرا از کبد به روده کوچک)
- مجاری کلیوی
- کبد
- ریهها
- کیسه صفرا
- غدد بزاقی
- تیروئید
نوع ۲: فقط پانکراس را تحت تأثیر قرار میدهد. این نوع زمانی اتفاق میافتد که گلبولهای سفید به نام نوتروفیلها (نوعی گلبول سفید) به پانکراس و مجاری آن آسیب میزنند. افراد مبتلا به این نوع اغلب جوانتر بوده و به بیماری التهابی روده مبتلا هستند.
علت پانکراتیت خودایمنی چیست؟
محققان هنوز در حال بررسی علت دقیق پانکراتیت خودایمنی هستند. این بیماری اغلب در افراد بین ۵۰ تا ۶۰ سال رخ میدهد، اما ممکن است زودتر نیز اتفاق بیفتد. میزان ابتلا در مردان نسبت به زنان دو برابر بیشتر است.
عوامل خطر شایع پانکراتیت خودایمنی کدامند؟
در برخی موارد، پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis)ممکن است در پی واکنش ایمنی بدن پس از یک عفونت باکتریایی ایجاد شود. علاوه بر این، افراد مبتلا به سایر اختلالات خودایمنی در معرض خطر بالاتری هستند، مانند:
- تیروئیدیت هاشیموتو (که باعث کمکاری تیروئید میشود)
- بیماری التهابی روده (به ویژه کولیت اولسراتیو)
- کلانژیت صفراوی اولیه
- فیبروز رتروپریتوان (تشکیل بافت اسکار در پوشش پشت شکم)
- آرتریت روماتوئید
- سارکوئیدوز
- سندرم شوگرن
علائم پانکراتیت خودایمنی
در مراحل اولیه، پانکراتیت خودایمنی همیشه علائمی ایجاد نمیکند. با پیشرفت بیماری، مجاری پانکراس ممکن است تنگ شده و از ترشح آنزیمها جلوگیری کنند.
انسداد مجرای پانکراس میتواند منجر به موارد زیر شود:
- درد بالای شکم
- درد در ناحیه میانی کمر
- اسهال
- حالت تهوع/استفراغ
- کاهش وزن
پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis) همچنین میتواند باعث تورم و ایجاد رشدهای غیرسرطانی در پانکراس و تجمع مایعات (کیست) در داخل یا اطراف پانکراس شود. اگر تورم، رشدها یا کیستها در سر پانکراس رخ دهند، میتوانند بخشی از مجرای صفراوی که از میان پانکراس عبور میکند را مسدود کرده و از ورود صفرا به روده کوچک جلوگیری کنند. صفرا حاوی رنگدانهای به نام بیلیروبین است. تجمع بیلیروبین در جریان خون میتواند منجر به زردی (یرقان) و خستگی شود. بیلیروبین اضافی در ادرار باعث تیره شدن رنگ ادرار میشود. کاهش ورود بیلیروبین به رودهها نیز میتواند منجر به روشن شدن رنگ مدفوع شود.
بسیاری از این علائم در سرطان پانکراس نیز دیده میشود، اما توجه به این نکته حیاتی است که ابتلا به پانکراتیت خودایمنی به معنای سرطان پانکراس نیست.
علائم سرطان پانکراس میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ادرار تیره
- مدفوع کمرنگ یا مدفوعی که در کاسه توالت شناور میماند
- زردی پوست و چشمها (یرقان)
- درد در قسمت بالایی شکم یا ناحیه میانی کمر
- حالت تهوع و استفراغ
- ضعف یا خستگی مفرط
- کاهش اشتها یا احساس پری شکم
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
تفاوتهای کلیدی بین پانکراتیت نوع یک و دو :
پانکراتیت نوع یک:
- میزان درگیری اندام ها: ممکن است علاوه بر پانکراس، سایر اندامها را نیز درگیر کند.
- بیماریهای همراه: ندارد
- عمدتاً مردان را مبتلا میکند.
- عمدتاً در دهه ششم تا هفتم زندگی (سنین ۵۰ تا ۷۰ سالگی) رخ میدهد.
- پس از قطع درمان، احتمال عود بیشتری دارد.
پانکراتیت نوع دو:
- میزان درگیری اندام ها: فقط پانکراس را درگیر میکند.
- بیماریهای همراه: با یک بیماری خودایمنی دیگر به نام بیماری التهابی روده (IBD) همراهی دارد.
- هم مردان و هم زنان را به طور مساوی درگیر میکند.
- سن شروع پایینتری نسبت به نوع ۱ دارد.
عوارض پانکراتیت خودایمنی چیست؟
التهاب مزمن (طولانی مدت) پانکراس شما میتواند منجر به حالت تهوع، کاهش وزن و درد مزمن در قسمت فوقانی شکم و کمر شود. آسیب به سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس میتواند باعث دیابت شود. آنتیبادیهای IgG4 همچنین میتوانند به سایر اندامها حمله کنند، از جمله:
- مجاری صفراوی
- غدد بزاقی
- غدد اشکی
- تیروئید
- کلیهها
- قلب
- ریهها و پرده جنب (پوشش ریه)
آزمایشات تشخیصی پانکراتیت خودایمنی
برای تشخیص پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis) و رد کردن سرطان پانکراس، انجام آزمایشهای متعددی ضروری است. ارزیابی شما ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آزمایش خون: این آزمایشها سطوح غیرطبیعی IgG4 را شناسایی میکنند. همچنین ممکن است عملکرد کبد و سطح انواع خاصی از سلولهای خونی را بررسی کنند.
- تستهای تصویربرداری: این آزمایشها اندازه پانکراس شما را بررسی کرده و نشانههای زخم (فیبروز) و تنگی مجاری را تشخیص میدهند. تستهای تصویربرداری ممکن است شامل سیتی اسکن و امآرآی باشند.
- بیوپسی (نمونهبرداری): این کار شامل گرفتن نمونهای از بافت پانکراس و بررسی آن زیر میکروسکوپ است. بیوپسی معمولاً از طریق یک روش کمتهاجمی آندوسکوپی به نام سونوگرافی آندوسکوپیک (EUS) به دست میآید. در طول این روش، پزشک یک لوله انعطافپذیر و بلند را که در انتهای آن یک پروب سونوگرافی قرار دارد، از طریق دهان به داخل معده و روده شما پیش میبرد تا پانکراس را مشاهده کند. سپس نمونه بیوپسی را از طریق دیواره معده یا روده شما میگیرد. گاهی اوقات، ممکن است جراحان برای به دست آوردن نمونه بیوپسی نیاز به انجام یک عمل از طریق یک برش کوچک در پوست (لاپاراسکوپی) داشته باشند.
- آزمایش کورتیکواستروئید (درمان آزمایشی): این کار میتواند به تایید تشخیص کمک کند. شما یک دوز کوتاهمدت استروئید مصرف میکنید و تحت آزمایشهای آزمایشگاهی قرار میگیرید تا مشخص شود آیا این دارو سطح IgG4 را کاهش میدهد و یافتههای تصویربرداری را بهبود میبخشد یا خیر.
مدیریت و درمان پانکراتیت خودایمنی
در تعداد کمی از افراد، پانکراتیت خودایمنی به خودی خود برطرف میشود. اما بیشتر افراد نیاز به درمان دارند. با درمان پانکراتیت خودایمنی توسط کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزون یا پردنیزولون , التهاب کاهش پیدا کرده و یک سیستم ایمنی بیشفعال آرام میشود. درمان معمولاً با دوز بالای استروئیدها شروع میشود که به تدریج کاهش مییابد .
معمولاً درمانهای اضافی ضروری نیستند مگر اینکه دچار عوارض شوید. درمانهایی که ممکن است نیاز داشته باشید به نوع عارضه بستگی دارد. اگر تنگی مجرا رخ دهد، ممکن است نیاز به یک روش برای باز کردن و تقویت مجرا با یک وسیله مشبک توخالی (استنت) داشته باشید.
سوالات متداول
آینده پیش رو در افراد مبتلا به پانکراتیت خودایمنی چگونه است؟
بسیاری از افراد پس از مصرف کورتیکواستروئیدها احساس بهتری داشته و دچار هیچ عارضهای نمیشوند. یک دوره پانکراتیت خودایمنی روی امید به زندگی شما اثری ندارد.
عود کردن علائم در افراد مبتلا به پانکراتیت خودایمنی نوع ۱ شایع تر است. فردی که پانکراتیت خودایمنی عودکننده دارد، بیشتر در معرض تجربه عوارض است.
اگر دچار عود علائم شوم چه اتفاقی میافتد؟
با مدیریت موفق پانکراتیت خودایمنی، افراد مبتلا میتوانند زندگی فعال و سالمی داشته باشند. ممکن است نیاز باشد دوباره کورتیکواستروئید مصرف کنید. برخی افراد برای جلوگیری از بازگشت علائم، درمان با استروئید را برای چندین سال ادامه میدهند. پزشک ممکن است داروهای دیگری را نیز که سیستم ایمنی بیشفعال را درمان میکنند، امتحان کنند. این داروها شامل داروهای ایمونومدولاتور (تعدیلکننده سیستم ایمنی) و ایمونوساپرسیو (سرکوبکننده سیستم ایمنی) هستند.
آیا میتوانم از پانکراتیت خودایمنی جلوگیری کنم؟
هیچ کاری نمیتوانید برای پیشگیری از پانکراتیت خودایمنی انجام دهید.
در طول درمان پانکراتیت خودایمنی (Autoimmune Pancreatitis) چه احساسی خواهم داشت؟
ممکن است عوارض جانبی استروئیدها را تجربه کنید. این عوارض شامل تحریک معده، افزایش اشتها، عصبی بودن و مشکل در خوابیدن است. عوارض جانبی میتوانند زندگی روزمره را پیچیده کنند، اما موقتی هستند. برای بهرهمندی حداکثری از درمان پانکراتیت خودایمنی، ادامه مصرف استروئیدها طبق دستور پزشک ضروری است.
اگر عوارض جانبی آزار دهنده شدند، قبل از قطع درمان با پزشک خود تماس بگیرید. پزشک ممکن است درمانهای اضافی برای کمک به تسکین شما توصیه کنند یا برنامه درمانی شما را تغییر دهند.
پس از درمان پانکراتیت خودایمنی چه زمانی میتوانم به فعالیتهای عادی خود بازگردم؟
درمان با استروئیدها معمولاً علائم پانکراتیت خودایمنی را در عرض چند هفته برطرف میکند. بیشتر افراد پس از برطرف شدن علائم، به فعالیتهای معمول خود بازمیگردند.
منابع: my.clevelandclinic.org , www.mayoclinic.org
 | علائم و درمان | شرح بیماری التهاب لوزالمعده){kind=link}
بدون دیدگاه