تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis)| همه چیز درباره بیماری خود ایمنی تیروئید| آیا این بیماری خطرناک است؟

تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید و یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غده تیروئید حمله می‌کند. این حمله منجر به التهاب و تخریب تدریجی بافت تیروئید می‌شود و در نهایت توانایی آن را برای تولید هورمون‌های ضروری کاهش می‌دهد. علائم تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) اغلب به تدریج ظاهر می‌شوند و می‌توانند شامل خستگی مفرط، افزایش حساسیت به سرما، یبوست، خشکی پوست، افزایش وزن، صورت پف‌کرده، ضعف عضلانی، ریزش مو و افسردگی باشند. درمان اصلی تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) معمولاً جایگزین مادام‌العمر هورمون تیروئید (لووتیروکسین) برای کنترل علائم و حفظ سطح نرمال هورمون‌هاست.

عناوین مطالب:

• بیماری تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) چیست؟
• بیماری هاشیموتو در چه مناطقی شایع تر است؟
• چه افرادی مستعد بیماری هاشیموتو هستند؟
• علائم بیماری هاشیموتو
• علت بیماری هاشیموتو و عوامل خطر
• آزمایش های تشخیص بیماری هاشیموتو
• درمان بیماری تیروئیدیت هاشیموتو
• رژیم غذایی درمان
• عوارض عدم درمان بیماری
• سوالات متداول

بیماری هاشیموتو چیست؟

تیروئید شما یک غده کوچک و پروانه‌ای شکل است که در جلوی گردن و زیر پوست قرار دارد. این غده بخشی از سیستم غدد درون‌ریز شماست و هورمون‌های تیروئیدی را ترشح می‌کند. وظیفه اصلی تیروئید، کنترل سرعت متابولیسم (سوخت‌وساز) بدن شماست. این فرآیندی است که طی آن بدن، غذای مصرفی شما را به انرژی تبدیل می‌کند. این فرآیند بر تمام اندام‌های بدن از جمله قلب و مغز تأثیر می‌گذارد.

تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) یک اختلال خودایمنی است که می‌تواند باعث کم‌کاری تیروئید (تیروئید کم‌کار) شود. این یک بیماری مادام‌العمر (مزمن) است.در بیشتر موارد در بیماری هاشیموتو، تیروئید شما قادر به تولید هورمون کافی برای بدن نیست. این امر باعث کاهش سرعت متابولیسم و بروز طیفی از علائم می‌شود.

این بیماری به نام دکتر هاکارو هاشیموتو نامگذاری شده است که آن را در سال ۱۹۱۲ شناسایی کرد و به نام های تیروئیدیت هاشیموتو, تیروئیدیت خودایمنی مزمن, تیروئیدیت لنفوسیتی نیز می باشد.

شیوع بیماری هاشیموتو

بیماری تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) عمدتا در مناطق کوهستانی و دور از دریا که کمبود ید در خاک و رژیم غذایی شایع‌تر است (مانند نواحی کوهستانی اروپا، آمریکای جنوبی، آسیای مرکزی و آفریقا) . این بیماری همچنین در کشورهای توسعه‌یافته با شیوه زندگی غربی (به‌ویژه در اروپا و آمریکای شمالی) مشاهده می‌شود. عوامل ژنتیکی، محیطی (مانند کمبود ید یا مصرف بیش ‌از حد ید، عفونت‌ها، استرس) و خودایمنی در بروز آن نقش دارند. جالب توجه است که در کشورهایی مانند ژاپن که مصرف غذاهای دریایی غنی از ید بالاست، شیوع کمتری گزارش شده است.

چه افرادی به بیماری هاشیموتو مبتلا می‌شوند؟

هر فردی در هر سنی ممکن است به بیماری هاشیموتو مبتلا شود، اما احتمال ابتلای زنان ۱۰ برابر مردان است. تشخیص این بیماری در زنان معمولاً بین سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی اتفاق می‌افتد.

علائم بیماری هاشیموتو چیست؟

برخی افراد مبتلا به بیماری هاشیموتو ممکن است در ابتدا هیچ علامتی نداشته باشند.

با پیشرفت تدریجی بیماری، غده تیروئید گاهی اوقات بزرگ می‌شود (عارضه‌ای به نام گواتر). گواتر اغلب اولین نشانه قابل توجه بیماری هاشیموتو است. این بزرگ شدن معمولاً بدون درد است اما می‌تواند باعث احساس پُری در قسمت پایینی گردن شود و ظاهر جلوی گردن را متورم نشان دهد.

اگر بیماری هاشیموتو منجر به کم‌کاری تیروئید شود، به مرور زمان می‌تواند علائم زیر را ایجاد کند:

• خستگی مفرط، بی‌حالی و خواب‌آلودگی بیش از حد
• افزایش وزن خفیف
• یبوست
• خشکی پوست
• احساس سرما
• کاهش ضربان قلب نسبت به حد طبیعی (برادی کاردی)
• خشکی و سفتی مفاصل و درد عضلانی
• خشکی و شکنندگی موها؛ کندی رشد مو یا ریزش مو
• افسردگی یا خلق‌وخوی پایین
• پف کردن چشم‌ها و صورت
• مشکلات حافظه یا اختلال در تمرکز
• پریودهای سنگین یا نامنظم
• کاهش میل جنسی
• ناباروری در زنان یا مردان

در بیماری هاشیموتو چه حسی دارید؟

اگر دچار بیماری هاشیموتو باشید بدون کم‌کاری تیروئید، ممکن است هیچ تفاوتی در احساس خود حس نکنید. اما اگر کم‌کاری تیروئید ایجاد شود، ممکن است انرژی کمتری نسبت به گذشته داشته باشید یا نتوانید مثل سابق ورزش کنید. اگر از ردیاب تناسب اندام استفاده می‌کنید، ممکن است متوجه شوید ضربان قلبتان کندتر شده است. ممکن است “مه مغزی” داشته باشید یا در به‌خاطر سپردن مطالب مشکل پیدا کنید. در کم‌کاری تیروئید ممکن است احساس غم یا افسردگی کنید. همچنین می‌تواند میل جنسی و سیستم گوارشتان را کاهش دهد.

اگر احساس می‌کنید بدن و ذهنتان در حرکت آهسته گیر کرده‌اند، با پزشک خود صحبت کنید.

علت بیماری هاشیموتو چیست؟

به طور طبیعی، سیستم ایمنی بدن را در برابر مهاجمان مضر خارجی مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها محافظت می‌کند. اما در بیماری هاشیموتو، این اتفاقات رخ می‌دهد:

• سیستم ایمنی شما به دلایل نامشخص، آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که به بافت تیروئیدتان حمله می‌کنند.
• تعداد زیادی گلبول سفید (به‌طور خاص، لنفوسیت‌ها) در تیروئید شما تجمع می‌یابند.
• این تجمع باعث التهاب (تیروئیدیت) و آسیب به تیروئید شما می‌شود.
• به مرور زمان، این آسیب می‌تواند مانع از تولید هورمون کافی تیروئید توسط غده شما شود. این امر منجر به کم‌کاری تیروئید می‌گردد. البته، همه افراد مبتلا به بیماری هاشیموتو دچار کم‌کاری تیروئید نمی‌شوند.

عوامل خطر بیماری هاشیموتو کدامند؟

عواملی که ممکن است خطر ابتلای شما به بیماری تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis)  را افزایش دهند عبارتند از:

• سابقه خانوادگی: تحقیقات نشان می‌دهد حدود ۸۰٪ احتمال ابتلای شما به هاشیموتو مربوط به ژنتیک است. اگر بستگان خونی شما به بیماری هاشیموتو یا سایر بیماری‌های تیروئید مبتلا باشند، احتمال ابتلای شما بیشتر است.
• جنسیت: احتمال ابتلای زنان ۱۰ برابر مردان است. این امر ممکن است تا حدی تحت تأثیر هورمون‌های جنسی باشد.
• سن: خطر ابتلا به این بیماری (و سایر بیماری‌های تیروئید) با افزایش سن بیشتر می‌شود.
• همچنین اگر به سایر بیماری‌های خودایمنی مانند بیماری آدیسون, سلیاک, لوپوس, کم‌خونی پرنیسیوز, آرتریت روماتوئید , سندرم شوگرن, دیابت نوع ۱ مبتلا باشید، احتمال ابتلای شما به هاشیموتو بیشتر است.

مراحل تشخیص و آزمایش‌ ها

1. پرسش پزشک درباره علائم بیمار
2. بررسی سابقه پزشکی بیمار
3. انجام معاینه فیزیکی، از جمله لمس غده تیروئیدتان.
4. تجویز آزمایش خون به شرح زیر:

• آزمایش هورمون محرک تیروئید (TSH): سطح بالای TSH معمولاً نشان‌دهنده تولید ناکافی هورمون تیروکسین (T4) توسط تیروئید است. این نتیجه معمولاً به معنای کم‌کاری تیروئید یا کم‌کاری تحت‌بالینی تیروئید است.
• آزمایش تیروکسین آزاد (T4): سطح پایین T4 نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید است.
• آزمایش آنتی‌بادی ضد تیروئید: وجود برخی آنتی‌بادی‌های خودایمن در خون شما معمولاً نشان‌دهنده این است که علت کم‌کاری تیروئید، بیماری هاشیموتو است (و نه مثلاً کمبود ید).
• در برخی موارد، پزشک ممکن است سونوگرافی تیروئید (آزمایش تصویربرداری) را برای بررسی اندازه تیروئید و اطمینان از عدم وجود ندول (گره) تیروئیدی توصیه کند.

درمان بیماری تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis)

همه افراد مبتلا به بیماری هاشیموتو دچار کم‌کاری تیروئید نمی‌شوند. اگر سطح آنتی‌بادی شما بالا است اما کم‌کاری تیروئید بالینی ندارید، پزشک احتمالاً سطح هورمون‌های تیروئید شما را تحت نظر می‌گیرد بدون آنکه درمان را شروع کند. اگر بیماری هاشیموتو منجر به کم‌کاری تیروئید شود، درمان اصلی دارویی به نام لووتیروکسین است. این یک شکل مصنوعی (ساختگی) از هورمون T4 است که تیروئید شما تولید می‌کند.

نام‌های تجاری رایج لووتیروکسین :

• Synthroid® (سینتروئید)
• Euthyrox® (یوتیروکس)
• Levoxyl® (لووکسیل)
• Unithroid® (یونیتروئید)
• Tirosint® (تیروسینت)
• Levo-T® (لوو-تی)

و….

این داروها به بازگرداندن سطح طبیعی هورمون تیروئید مورد نیاز بدن کمک می‌کند. شما باید این دارو را تا پایان عمر هر روز مصرف کنید. با گذشت زمان، ممکن است به دوز متفاوتی از دارو نیاز داشته باشید. پزشک شما می‌داند چگونه دوز را تنظیم کند تا اطمینان حاصل شود که کم‌کاری تیروئید شما به خوبی کنترل شده است.

عوارض جانبی لووتیروکسین

اگر عوارض جانبی لووتیروکسین را تجربه کنید، به احتمال زیاد به دلیل دوز بالای دارو است. این می‌تواند باعث تیروتوکسیکوز (هورمون تیروئید بیش از حد) شود.

علائم تیروتوکسیکوز عبارتند از:

• تپش قلب سریع ( معمولاً ضربان قلب بالاتر از ۱۰۰ ضربه در دقیقه).
• ضربان قلب نامنظم (آریتمی).
• کاهش وزن بدون دلیل.
• احساس لرزش.
• احساس عصبی بودن، اضطراب و یا تحریک‌پذیری.
• افزایش حساسیت به گرما و تعریق بیش از حد معمول.
• تغییرات در عادت ماهیانه.

نکته:

هیچ راهی برای درمان یا معکوس کردن بیماری تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) وجود ندارد. اما مصرف دارو به صورت مادام‌العمر به خوبی برای مدیریت کم‌کاری تیروئید و سطح هورمون‌های تیروئید شما مؤثر است.

آیا رژیم غذایی خاصی برای بهبود بیماری وجود دارد؟

هیچ رژیم غذایی خاصی برای بیماری هاشیموتو وجود ندارد. اما برخی غذاها، داروها یا مکمل‌ها ممکن است بر توانایی بدن شما در جذب لووتیروکسین تأثیر بگذارند. این موارد شامل:

• مکمل‌های آهن و کلسیم.
• سوکرالفیت (داروی زخم معده).
• کلستیرامین و هیدروکسید آلومینیوم (موجود در برخی آنتی‌اسیدها).

مصرف این داروها چهار ساعت قبل یا بعد از مصرف لووتیروکسین ممکن است این مشکل را حل کند. در این خصوص مشورت با متخصص تغذیه توصیه میشود.

خوردن غذاهای سالم و داشتن سبک زندگی سالم , ورزش، خواب کافی و مدیریت استرس می‌تواند به سیستم ایمنی بدن شما کمک کند. اما در هر صورت، اگر کم‌کاری تیروئید دارید، باید به مصرف داروهای خود ادامه دهید.

عوارض عدم درمان

اگر کم‌کاری تیروئید ناشی از بیماری هاشیموتو درمان نشود، می‌تواند منجر به مشکلات سلامتی خاصی شود، از جمله:

• کلسترول بالا.
• بیماری قلبی و نارسایی قلبی.
• فشار خون بالا.
• افسردگی.
• کُما میکزِدم (Myxedema coma): این یک عارضه نادر ناشی از کم‌کاری شدید تیروئید است. عملکردهای بدن به قدری کند می‌شود که می‌تواند کشنده باشد.
• کم‌کاری تیروئید در دوران بارداری شایع نیست. اما تشخیص علائم آن که با علائم رایج بارداری (مانند خستگی و افزایش وزن) مشترک هستند، آسان نیست. اگر متوجه هرگونه علامت کم‌کاری تیروئید شدید یا احساس کردید گواتر (بزرگی تیروئید) دارید، فوراً به پزشک خود اطلاع دهید. کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده در دوران بارداری می‌تواند خطر افزایش فشار خون, عدم تکامل رشد مغز جنین, سقط جنین, زایمان زودرس و مرده زایی را افزایش دهد.

سوالات متداول

آیا می‌توانم از بیماری هاشیموتو پیشگیری کنم؟

از آنجاییکه عوامل خطر بیماری مانند ژنتیک و سن قابل تغییر نیستند,  هیچ راهی نیز برای پیشگیری از بیماری هاشیموتو وجود ندارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

اگر به بیماری تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) مبتلا هستید، باید به طور منظم تحت نظر پزشک باشید. پزشک آزمایش‌های خون معمول هورمون تیروئید را انجام می‌دهد تا مطمئن شود سطوح هورمون‌های شما در محدوده طبیعی است و دوز داروی مصرفی مناسب شماست. علاوه بر این، در صورت بروز علائم جدید، تشدید علائم یا مشاهده تغییر در وضعیت تیروئیدتان به پزشک مراجعه کنید.

چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کنم؟

اگر علائم کُما میکزِدم را دارید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید. این عارضه ناشی از کم‌کاری شدید تیروئید تهدیدکننده زندگی است.

علائم آن عبارتند از:

• دمای بدن زیر ۳۵ درجه سانتی‌گراد (هایپوترمی).
• تورم (اِدم) در بدن، به‌ویژه در صورت، زبان و قسمت پایینی پاها.
• ضربان قلب کند و نبض ضعیف.
• تنفس آهسته (برادی‌پنه) و تنگی نفس (دیس‌پنه).
• گیجی یا از دست دادن هوشیاری.

منبع: my.clevelandclinic.org