همانطور که میدانیم روماتیسم، به عنوان گروهی از بیماریهایی است که عمدتاً مفاصل را درگیر میکنند. ممکن است این بیماری به طور غیرمستقیم بر کبد نیز تأثیر بگذارد. به این ترتیب، توجه به عملکرد کبد در بیماران روماتیسمی از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مطلب قصد داریم تاثیر روماتیسم در کبد را بیشتر بررسی کنیم.
آنچه در این مقاله عنوان میکنیم:
- ارتباط بین روماتیسم و کبد چیست؟
- چگونه روماتیسم میتواند بر کبد تأثیر بگذارد؟
- عوامل احتمالی تاثیر روماتیسم در کبد چیست؟
- تشخیص و راهکارهای پیشگیری
ارتباط بین روماتیسم و کبد چیست؟
روماتیسم به گروهی از بیماریها گفته میشود که باعث التهاب و درد در مفاصل و بافتهای اطراف آنها میشود، و کبد نیز مسئول سمزدایی خون و تولید بسیاری از مواد حیاتی بدن است. کبد به عنوان کارخانه شیمیایی بدن عمل میکند و وظایف متعددی از جمله تصفیه خون، تولید صفرا برای هضم چربیها، ذخیره ویتامینها و مواد معدنی، تولید پروتئینهای ضروری برای انعقاد خون و بسیاری وظایف دیگر را بر عهده دارد. کبد همچنین نقش مهمی در تنظیم سطح قند خون، متابولیسم داروها و سمزدایی از بدن ایفا میکند. به طور خلاصه، کبد یک عضو چندکاره و مرکز متابولیک است که برای حفظ سلامت و عملکرد صحیح بدن ضروری است. کبد نیز می تواند مورد هدف بیماری های خود ایمنی مانند هپاتیت, کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC) و سیروز صفراوی اولیه (PBC) قرار گیرد, بدین صورت که سیستم ایمنی بدن به طور مستقیم به سلولهای کبد حمله میکند و باعث التهاب و آسیب به آن میشود.
ممکن است تاثیر روماتیسم در کبد ، در نگاه اول بهم غیر مرتبط بنظر برسند. اما مطالعات نشان داده که اختلالات در تست های عملکرد کبد در بیماران مبتلا به بیماری های روماتیسمی شایع است.
با شایع ترین نوع روماتیسم آشنا شوید.
چگونه روماتیسم میتواند بر کبد تأثیر بگذارد؟
بسیاری از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید از مشکلات کبدی مرتبط با آن مطلع نیستند . مشکلات مرتبط با بیماری آرتریت روماتوئید و کبد ناشی از موارد زیر است:
التهاب سیستمیک:
روماتیسم باعث ایجاد التهاب در بدن میشود. این التهاب میتواند به کبد نیز سرایت کند و منجر به اختلال در عملکرد کبد و افزایش آنزیمهای کبدی شود. التهاب میتواند از طریق فرآیندهای ایمنی و آزادسازی سیتوکینها (پروتئینهای واکنشدهنده) به کبد آسیب بزند.
اختلالات آنزیم های کبدی:
مانند افزایش بدون علامت ترانس آمینازها یا آنزیم های کلستاتیک، زردی، هپاتومگالی، سیروز کبدی و نارسایی حاد کبد.
بیماریهای کبدی خود ایمنی:
افرادی که دچار آرتریت روماتوئید هستند، ممکن است به بیماریهای کبدی خودایمنی هم دچار شوند، مانند هپاتیت خودایمنی و سیروز صفراوی اولیه. این بیماریها همچنین میتوانند به التهاب و آسیب کبدی منجر شوند.
تداخل دارویی:
ممکن است بسیاری از داروهای مورد استفاده برای درمان بیماریهای کبدی و روماتیسمی با یکدیگر تداخل داشته باشند. این تداخل میتواند باعث مشکلات در آنزیم های کبدی, مسمومیت کبدی, کاهش اثربخشی داروها، افزایش عوارض جانبی و حتی ایجاد مشکلات جدید شود.
اختلال در متابولیسم:
آرتریت روماتوئید ممکن است بر متابولیسم چربیها و قندها تأثیر بگذارد که میتواند خطر ابتلا به بیماریهای کبدی چرب غیرالکلی (NAFLD) را افزایش دهد. این اختلالات متابولیک میتوانند به تغییرات در کبد و افزایش خطر بیماریهای کبدی منجر شوند.
علائم بالینی:
روماتیسم ممکن است خود را از طریق علائمی در کبد مانند احساس خستگی، زردی (یراق زردی) و درد نشان دهد، . این علائم معمولاً نشانهای از مشکل در عملکرد کبد هستند.
تغییرات متابولیکی:
کبد نقش بسیار مهمی در متابولیسم داروها دارد. بیماریهای کبدی میتوانند این فرایند را مختل کرده و باعث تغییراتی در نحوه جذب، توزیع و دفع داروهای ضد روماتیسمی شوند. در نتیجه، ممکن است برخی داروها به اندازه کافی اثرگذار نباشند یا عوارض جانبی بیشتری ایجاد کنند.
ضعف سیستم ایمنی:
کبد نقش مهمی در عملکرد سیستم ایمنی بدن دارد. بیماریهای کبدی میتوانند باعث تضعیف سیستم ایمنی شده و در نتیجه، بدن را مستعد ابتلا به عفونتها یا تشدید علائم روماتیسم کنند.
تغییرات هورمونی:
کبد در متابولیسم هورمونها نیز نقش دارد. بیماریهای کبدی میتوانند باعث اختلال در تعادل هورمونی شده و بر روند التهابی در بدن تأثیر بگذارند.
عوامل احتمالی تاثیر روماتیسم در کبد چیست؟
داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs):
بیماری های روماتیسمی با استفاده از طیف وسیعی از داروها درمان می شوند که بیشتر آنها به طور گذرا باعث افزایش آنزیم های کبدی می شوند. آسیب کبدی ناشی از داروها گاهی اوقات می تواند منجر به بیماری های کبدی مانند سیروز، فیبروز و نارسایی حاد کبدی بشود. برخی از داروها، مانند استامینوفن، مستقیماً بر کبد تأثیر می گذارند، در حالی که برخی دیگر به طور غیرمستقیم باعث فعال شدن مجدد عفونت های نهفته یا بیماری های خود ایمنی می شوند. معمولاً NSAIDs باعث اختلال عملکرد غیر مستقیم کبد می شوند اما به طور گسترده استفاده می شوند و می توانند آنزیم های کبدی را در حدود 15٪ از بیماران مبتلا به بیماری روماتیسمی به طور خفیف افزایش دهند.
متوترکسات:
متوترکسات معمولاً در بیماری های روماتیسمی استفاده می شود و خط اول درمان برای بیماران مبتلا به RA است. عدم تحمل گوارشی شایع ترین عارضه جانبی آن است، اما استفاده طولانی مدت ممکن است خطر اختلال عملکرد کبد را افزایش دهد . مصرف همزمان داروهای دیگر مانند NSAIDs، مصرف الکل و شاخص توده بدنی بالا نیز می تواند خطر آسیب کبدی را افزایش دهد. همواره متخصصان توصیه می کنند که آنزیم های کبدی را حداقل به مدت 6 ماه و سپس به مدت 3 ماه ماهانه کنترل کنید. در صورت افزایش سه برابری آنزیم های کبدی نسبت به حد بالای طبیعی، مصرف متوترکسات باید قطع شود و پس از بازگشت آنزیم های کبدی به سطح طبیعی خود، ممکن است با دوز پایین تری مجدداً شروع شود.
برخی از داروهای بیولوژیک
التهاب مفاصل در روماتیسم:
التهاب مزمن در بیماریهای روماتیسمی ممکن است به سایر اندامها از جمله کبد نیز گسترش یابد و باعث آسیب به سلولهای کبدی شود.
افزایش سن
چاقی:
چاقی با افزایش التهاب در بدن و مقاومت به انسولین همراه است که هر دو میتوانند به کبد و مفاصل آسیب برسانند.
مصرف الکل:
الکل یکی از مهمترین عوامل آسیب به کبد است. مصرف طولانیمدت الکل میتواند به کبد چرب، التهاب کبد و در نهایت سیروز کبدی منجر شود.
دیابت:
دیابت با افزایش مقاومت به انسولین و التهاب همراه است که هر دو میتوانند به کبد و مفاصل آسیب برسانند.
عفونتهای ویروسی:
برخی از عفونتهای ویروسی مانند هپاتیت B و C میتوانند به کبد آسیب رسانده و در افراد مبتلا به روماتیسم، خطر عوارض را افزایش دهند.
بیماریهای قلبی عروقی:
بیماریهای قلبی عروقی و روماتیسم اغلب با هم همراه هستند. این بیماریها میتوانند باعث کاهش خونرسانی به کبد و افزایش خطر آسیب به آن شوند.
تشخیص
برای تشخیص میزان تاثیر روماتیسم در کبد ، پزشک ممکن است بسته به نوع و شدت بیماری روماتیسمی و کبدی, آزمایش های زیر را از بیمار درخواست کند:
- معاینه فیزیکی کامل: پزشک علائم بالینی مرتبط با روماتیسم و کبد را بررسی میکند که ممکن است شامل درد مفاصل، تورم، خستگی، زردی پوست و چشمها، و بزرگ شدن کبد باشد.
- آزمایش خون جهت اندازهگیری آنزیمهای کبدی، نشانگرهای التهابی مانند ESR و CRP، و بررسی عملکرد کلیهها
- تصویربرداری: شامل سونوگرافی، سی تی اسکن یا MRI برای ارزیابی اندازه و ساختار کبد و تشخیص هرگونه آسیب احتمالی
- بیوپسی کبد: در برخی موارد، برای تشخیص دقیق بیماریهای کبدی و ارزیابی شدت آسیب، نمونهبرداری از کبد انجام میشود.
- آزمایشهای خود ایمنی
- آزمایش های اندازه گیری سطح آنزیم کبد: این آنزیم ها شامل آلانین ترانس آمیناز (ALT) ,آسپارتات آمینوترانسفراز (AST), آلکالین فسفاتاز (ALP) و گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT) هستند.
راهکارهای پیشگیری:
کاهش عوارض تاثیر روماتیسم در کبد به عوامل مختلفی از جمله نوع و شدت بیماری روماتیسمی و کبدی، سن بیمار، و وجود سایر بیماریهای زمینهای بستگی دارد. هدف اصلی درمان، کنترل التهاب، کاهش آسیب به مفاصل و کبد، و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.
دارو درمانی:
- داروهای ضد روماتیسمی اصلاحکننده بیماری (DMARDs): این داروها برای کاهش التهاب و کند کردن پیشرفت بیماری روماتیسمی استفاده میشوند.
- کورتیکواستروئیدها: این داروها برای کاهش التهاب و سرکوب سیستم ایمنی استفاده میشوند، اما مصرف طولانیمدت آنها میتواند عوارض جانبی داشته باشد.
- داروهای بیولوژیک
- داروهای محافظتکننده از کبد و کاهش التهاب کبدی
تغییرات سبک زندگی:
- تغذیه سالم: مصرف غذاهای غنی از آنتیاکسیدانها، کاهش مصرف چربیهای اشباع و قندهای ساده جهت بهبود عملکرد کبد. برخی مواد غذایی خاص که به دلیل خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی خود، میتوانند به کاهش ارتباط بین این دو بیماری کمک کنند, شامل : ماهی سالمون، قزلآلا، ساردین و شاهماهی, سبزیجات اسفناج، کلم پیچ، کاهو و بروکلی, میوههای سرشار از آنتی اکسیدان مانند توت فرنگی، بلوبری، زغالاخته و انار, آووکادو, گردو, زنجبیل, زردچوبه و دانه های چیا می باشند.
- ورزش منظم
- کنترل وزن
- ترک سیگار و الکل
منابع: rheumatologyadvisor.com
نتیجه گیری
میزان تاثیر روماتیسم در کبد ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد. از اینرو مراجعه به پزشک و مراقبت و نظارت بر عملکرد کبد و انجام آزمایش های لازم در طول درمان در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید امری بسیار حیاتی است.
بدون دیدگاه