بیماری ویتیلیگو (نام دیگر : بیماری پیسی) یک اختلال پوستی است که در اثر از بین رفتن سلولهای تولیدکننده ملانین (رنگدانه) ایجاد شده و منجر به ظهور لکههای سفید و صاف روی پوست میشود. این لکهها میتوانند در هر قسمت از بدن، از جمله صورت، دستها و نواحی چیندار ظاهر شوند. اگرچه بیماری ویتیلیگو مسری نیست و معمولاً از نظر فیزیکی دردناک محسوب نمیشود، اما میتواند اثرات روانی قابل توجهی به همراه داشته باشد. علت دقیق این بیماری به طور کامل شناخته نشده اما ترکیبی از عوامل خودایمنی، ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. خوشبختانه روشهای درمانی مختلفی از جمله فتوتراپی (نوردرمانی)، استفاده از کورتیکواستروئیدهای موضعی و روشهای جراحی برای کنترل پیشرفت و بهبود ظاهر پوست در دسترس هستند. تشخیص زودهنگام و مشاوره با متخصص پوست میتواند به مدیریت مؤثر این عارضه کمک کند.
فهرست مطالب:
- بیماری ویتیلیگو چیست؟
- علائم و علل بیماری
- انواع ویتیلیگو
- آیا ویتیلیگو دردناک است؟
- عوارض احتمالی بیماری
- آزمایش بیماری
- درمان بیماری
- سوالات متداول
بیماری ویتیلیگو چیست؟
ویتیلیگو (Vitiligo) یک بیماری پوستی است که باعث از دست دادن رنگ یا رنگدانههای پوست میشود. در نتیجه، پوست روشنتر از رنگ طبیعی به نظر میرسد یا کاملاً سفید میشود. به مناطقی از پوست که رنگدانه خود را از دست میدهند، اگر کمتر از ۱ سانتیمتر عرض داشته باشند «ماکول» و اگر بزرگتر باشند «پچ» (لکه) گفته میشود. اگر ویتیلیگو در قسمتی از بدن که مو دارد رخ دهد، موهای آن ناحیه ممکن است سفید یا نقره ای رنگ شوند.
این وضعیت زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن ملانوسیتها (سلولهای تولیدکننده رنگدانه ملانین) را از بین میبرد.
این بیماری به یک اندازه تمام نژادها و جنسیتها را تحت تاثیر قرار میدهد، اما در افراد با پوست تیره بیشتر قابل مشاهده است. اگرچه ویتیلیگو میتواند در هر سنی ایجاد شود، اما لکهها معمولاً قبل از ۳۰ سالگی ظاهر میشوند. اگر شرایط خودایمنی خاصی مانند بیماری آدیسون، کمخونی، دیابت نوع ۱، بیماری لوپوس، پسوریازیس، آرتریت روماتوئید یا بیماری تیروئید داشته باشید، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به ویتیلیگو باشید. این بیماری در سراسر جهان در بیش از ۱٪ از جمعیت دیده میشود.
علائم و نشانه ها
مهمترین علامت بیماری، ظهور لکههای سفید یا روشنتر از رنگ پوست طبیعی روی پوست یا غشاهای مخاطی است. همچنین موهای بدن ممکن است نقره ای، خاکستری یا سفید شوند. این علائم میتوانند خفیف یا شدید باشند. گاهی قبل از شروع بیرنگشدن پوست، خارش ایجاد میشود. این لکهها میتوانند در هر جایی از بدن ظاهر شوند، اما شایعترین محلها عبارتند از: دستها، پاها، بازوها، صورت، داخل دهان، بینی و ناحیه تناسلی.
بیماریهای دیگری نیز وجود دارند که باعث تغییر رنگ یا از دست دادن رنگدانه پوست میشوند، از جمله:
- لکودرمی شیمیایی: قرارگیری در معرض برخی مواد شیمیایی صنعتی باعث آسیب به سلولهای پوست و ایجاد نواحی سفید خطی یا نامنظم روی پوست میشود.
- تینه آ ورسیکالر: این عفونت قارچی میتواند لکههای تیره در پوست روشن یا لکههای روشن در پوست تیره ایجاد کند.
- آلبینیسم: این وضعیت ژنتیکی به معنای سطح پایینتر ملانین در پوست، مو و/یا چشمها است.
- پیتیریازیس آلبا: این بیماری با نواحی قرمز و پوستهدار روی پوست شروع میشود که به تدریج به لکههای پوستی روشنتر و پوستهدار تبدیل میشوند.
علل بیماری:
علت دقیق آن ناشناخته است، اما تحقیقات نشان میدهد که بیماری میتواند نتیجه یکی از عوامل زیر باشد:
- یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی به ملانوسیتها حمله میکند.
- تغییرات ژنتیکی (حدود ۳۰٪ موارد ویتیلیگو ژنتیکی است).
- استرس روحی یا جسمی.
- عوامل محیطی مانند اشعه ماوراءبنفش یا قرارگیری در معرض مواد شیمیایی سمی.
انواع ویتیلیگو
- عمومی: شایعترین نوع که لکهها در قسمتهای مختلف بدن پخش میشوند.
- سگمنتال: فقط یک سمت بدن یا یک ناحیه خاص مانند دست یا صورت را درگیر میکند.
- مخاطی: غشاهای مخاطی دهان و/یا اندام تناسلی را تحت تاثیر قرار میدهد.
- کانونی: نوع نادری است که لکهها در یک ناحیه کوچک متمرکز میشوند.
- تریکروم: باعث ایجاد یک الگوی سهحلقهای (شبیه چشم گاو) با مرکز سفید، حلقه میانی روشن و حلقه بیرونی با رنگ پوست طبیعی میشود.
- جهانی: نوع نادری که بیش از ۸۰٪ پوست فاقد رنگدانه میشود.
آیا ویتیلیگو دردناک است؟
خیر، خود بیماری دردناک نیست. اما پوستِ فاقد رنگدانه در برابر آفتاب بسیار حساس است و به راحتی میسوزد. بنابراین محافظت در برابر آفتاب با استفاده از کرم ضدآفتاب، پوشش و دوری از آفتاب شدید ضروری است.
عوارض احتمالی بیماری
اگرچه ویتیلیگو بیشتر یک مسئله زیبایی است، اما ممکن است باعث موارد زیر شود:
- حساسیت پوست به نور آفتاب
- ناهنجاریهای چشمی (اگرچه معمولاً بینایی تحت تاثیر قرار نمیگیرد)
- افزایش احتمال ابتلا به سایر بیماریهای خودایمنی
- چالشهای عاطفی و روانی مانند کاهش اعتماد به نفس، اضطراب یا افسردگی به دلیل تغییر ظاهر پوست. در این صورت مشاوره با روانشناس و حمایت عزیزان بسیار مهم است.
تشخیص و آزمایش ها
معمولاً یک معاینه بصری توسط پزشک، منجر به تشخیص دقیق ویتیلیگو میشود. پزشک ممکن است از یک لامپ وود (Wood’s lamp) که نور فرابنفش ساطع میکند، برای بررسی پوست شما استفاده کند تا ویتیلیگو را از سایر بیماریهای پوستی متمایز کند. علاوه بر این، پزشک ممکن است در مورد سابقه پزشکی شما و سابقه پزشکی خانوادهتان سوالاتی بپرسد.
مدیریت و درمان
درمان ویتیلیگو ضروری نیست، زیرا این بیماری برای بدن مضر نیست و فقط یک مسئله زیبایی محسوب میشود. اما اگر ویتیلیگو گسترده باشد یا ظاهر فیزیکی آن بر سلامت عاطفی شما تأثیر بگذارد، پزشک میتواند به شما کمک کند گزینه درمانی مناسبی را برای ایجاد یکنواختی رنگ پوست پیدا کنید. این کار یا با بازگرداندن رنگ (رنگدانهگذاری مجدد) یا حذف رنگ باقیمانده (رنگزدایی) انجام میشود. درمانهای رایج برای ویتیلیگو شامل موارد زیر است:
- دارودرمانی
- نوردرمانی
- درمان رنگزدایی
- جراحی
- مشاوره
- داروها
هیچ داروی خاصی برای متوقف کردن اثر ویتیلیگو بر پوست وجود ندارد، اما داروهای مشخصی میتوانند سرعت از دست دادن رنگدانه را کاهش دهند، به بازگشت ملانوسیتها کمک کنند یا رنگ را به پوست بازگردانند. داروهای احتمالی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- کورتیکواستروئیدها
- مهارکنندههای موضعی جانوس کیناز (مانند روکسولیتینیب)
- مهارکنندههای کلسینورین
نور درمانی:
نوردرمانی یا فتوتراپی، درمانی است برای کمک به بازگرداندن رنگ به پوست. پزشک برای مدت زمان کوتاهی از جعبههای نور، لامپهای فرابنفش B (UVB) یا لیزرهای درجه پزشکی استفاده میکند. برای مشاهده نتایج روی پوست، ممکن است به چندین جلسه نوردرمانی نیاز باشد.
- ترکیب داروی خوراکی پسورالن و نور فرابنفش A (PUVA) برای درمان نواحی وسیع پوست مبتلا به ویتیلیگو به کار میرود. این درمان برای افرادی که ویتیلیگو در سر، گردن، تنه، بازوها و ساق پا دارند مؤثر است.
- درمان رنگزدایی:
درمان رنگزدایی، رنگ پوست طبیعی شما را حذف میکند تا با نواحی مبتلا به ویتیلیگو هماهنگ شود. در این روش از دارویی به نام مونوبنزن استفاده میشود. شما این دارو را روی لکههای رنگدانهدار پوست خود میمالید. این کار پوست شما را سفید میکند تا با نواحی مبتلا به ویتیلیگو هماهنگ شود.
جراحی
جراحی یک گزینه درمانی برای افراد مبتلا به ویتیلیگو است. درمان جراحی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- پوستپیافی: پوست از یک قسمت بدن گرفته شده و برای پوشاندن قسمت دیگر استفاده میشود. عوارض احتمالی شامل جای زخم، عفونت یا عدم موفقیت در رنگدانهگذاری مجدد است. این روش ممکن است گرافتینگ مینیاتوری نیز نامیده شود.
- گرافتینگ تاولی: در این روش از مکش برای ایجاد تاول روی پوست استفاده میشود و سپس پزشک قسمت بالایی تاول را برداشته و به ناحیه مبتلا به ویتیلیگو متصل میکند.
پزشک ممکن است در شرایط زیر جراحی را توصیه نکند:
- اگر ویتیلیگو به سرعت در حال گسترش باشد.
- اگر به راحتی دچار جای زخم میشوید.
- اگر اسکارهای برجستهای دارید که بزرگتر از زخم اولیه میشوند (کلوئید).
- مشاوره:
برخی از افراد مبتلا به ویتیلیگو، مشاوره یا مراجعه به یک متخصص سلامت روان را برای کمک به بهبود عزت نفس، اضطراب یا افسردگی مرتبط با تغییرات پوستی خود مفید میدانند. ویتیلیگو میتواند باعث پریشانی روانی شود و بر نگرش و تعاملات اجتماعی فرد تأثیر بگذارد. در این صورت، پزشک ممکن است ملاقات با یک مشاور یا شرکت در گروههای حمایتی را پیشنهاد کند.
سوالات متداول
در صورت ابتلا به ویتیلیگو چه انتظاری میتوانم داشته باشم؟
ویتیلیگو بر ظاهر شما تأثیر میگذارد و میتواند بر احساس شما نسبت به پوستتان در موقعیتهای اجتماعی تأثیر بگذارد. بسیاری از افراد با صحبت کردن با یک متخصص سلامت روان، احساس آرامش کرده و به افزایش اعتماد به نفس خود کمک میکنند.
هیچ درمان قطعی برای ویتیلیگو وجود ندارد، اما اگر مایل به درمان باشید، پزشک به شما کمک میکند تا درمان مناسب برای شما و پوستتان را انتخاب کنید.
آیا رنگ طبیعی پوست من با ویتیلیگو بازمیگردد؟
حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از افراد مبتلا به ویتیلیگو، به طور کامل رنگ پوست خود را بازمییابند. بازگشت طبیعی رنگ پوست بیشتر در افرادی شایع است که:
- تشخیص زودهنگام قبل از ۲۰ سالگی دریافت کردهاند.
- اوج گسترش بیماری در آنها کمتر از شش ماه طول کشیده است.
- علائم عمدتاً در ناحیه صورت آنها بوده است.
اگر علائم ویتیلیگو پس از ۲۰ سالگی ظاهر شده باشد یا اگر علائم روی لبها، اندامها یا دستها باشد، احتمال بازگشت رنگدانه کمتر است.
چگونه ویتیلیگو را پنهان کنم؟
اگر از ظاهر ویتیلیگو روی پوست خود ناراحت هستید، میتوانید لکهها را در خانه با روشهای زیر پنهان کنید:
- استفاده از ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر. استفاده از ضدآفتاب، برنزه شدن را به حداقل میرساند و تضاد بین پوست مبتلا و پوست طبیعی را محدود میکند.
- استفاده از آرایش برای پوشاندن نواحی بیرنگ.
- رنگ کردن موها برای هماهنگ شدن با موهای سالم سر.
- انجام میکروپیگمنتیشن (آرایش دائمی) که نوعی تاتو روی لکههای ویتیلیگو است تا علائم بیماری را پنهان کند.
آیا ویتیلیگو مسری است؟
خیر. ویتیلیگو مسری نیست و از طریق تماس فیزیکی از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود.
چگونه میتوانم از ویتیلیگو پیشگیری کنم؟
از آنجایی که ممکن است چندین علت برای ویتیلیگو وجود داشته باشد، راه شناختهشدهای برای پیشگیری از آن وجود ندارد. با این حال میتوانید خطر ابتلا را با موارد زیر کاهش دهید:
- رعایت عادات ایمن در معرض آفتاب.
- مراقبت از پوست با استفاده روزانه از مرطوبکننده.
- اجتناب از استرس یا آسیب به بدن.
- مدیریت هرگونه بیماری خودایمنی زمینهای.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
در موارد زیر با پزشک خود تماس بگیرید:
- اگر رنگدانه یا رنگ پوست خود را به سرعت از دست دادید.
- اگر بیرنگی به منطقه وسیعی از بدن شما گسترش یافت.
- اگر تغییرات پوستی بر سلامت روان و رفاه شما تأثیر گذاشت.
چه سوالاتی باید از پزشکم بپرسم؟
- من چه نوع ویتیلیگو دارم؟
- آیا رنگدانه پوست من بازمیگردد؟
- چگونه از خود در برابر آفتاب محافظت کنم؟
- کدام گزینه های درمانی برای پوست من بهترین هستند؟
- آیا فرزندان آینده من این بیماری را به ارث می برند؟
منبع: my.clevelandclinic.org
بدون دیدگاه