آرتریت واکنشی | آرتریت ری اکتیو یا سندروم رایتر |علائم، علل و درمان

آرتریت واکنشی (Reactive arthritis) نوعی التهاب مفاصل است که در واکنش به یک عفونت در جای دیگری از بدن، مانند روده‌ها، دستگاه ادراری یا اندام‌های تناسلی ایجاد می‌شود. این بیماری اغلب زانوها، مچ پا و پاها را درگیر می‌کند، اما می‌تواند چشم‌ها، پوست و مجاری ادراری را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این بیماری معمولا به دلیل عفونت، مانند عفونت های مقاربتی (مثل کلامیدیا) یا عفونت های روده ای (مثل سالمونلا) ایجاد می شود. علائم آرتریت واکنشی شامل درد مفاصل، تورم، قرمزی و محدودیت حرکتی است. تشخیص این بیماری بر اساس علائم بالینی، آزمایش‌های خون و بررسی مایع مفصلی انجام می‌شود. درمان آرتریت واکنشی معمولاً شامل داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)، فیزیوتراپی و در برخی موارد داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی است. با ما همراه باشید تا این بیماری را از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار دهیم.

آنچه در این مطلب عنوان میکنیم:

• آشنایی با آرتریت واکنشی
• علائم آرتریت واکنشی
• علل آرتریت واکنشی
• عوامل خطر بیماری
• جلوگیری از آرتریت واکنشی
• تشخیص آرتریت واکنشی
• درمان آرتریت واکنشی
• چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
• آیا آرتریت واکنشی همان سندرم رایتر است؟

آشنایی با آرتریت واکنشی

آرتریت واکنشی یا آرتریت ری اکتیو نوعی درد و تورم مفاصل است که در اثر عفونت در قسمت دیگری از بدن مانند روده ها، اندام تناسلی یا دستگاه ادراری ایجاد می شود. این بیماری در گذشته سندرم رایتر نامیده می شد و معمولاً زانوها، مچ پا و پاها , چشم، پوست و مجاری ادرار را تحت تاثیر قرار دهد . در اکثر افراد، نشانه‌ها نهایتاً در عرض 12 ماه ناپدید می‌شوند.

علائم آرتریت واکنشی

علائم این بیماری معمولاً 1 تا 4 هفته پس از قرار گرفتن در معرض عفونت تحریک کننده شروع می شوند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• درد و سفتی: درد مفاصل مرتبط با آرتریت واکنشی اغلب در زانو، مچ پا و پا رخ می دهد. درد همچنین ممکن است در پاشنه پا، کمر یا باسن نیز رخ دهد.
• احساس خستگی , تب و کاهش وزن
• التهاب چشم: بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری دچار التهاب چشم (التهاب ملتحمه) نیز می شوند.
• مشکلات ادراری: افزایش دفعات ادرار و ناراحتی در هنگام ادرار ممکن است رخ دهد. همچنین التهاب غده پروستات یا دهانه رحم.
• التهاب تاندون ها و رباط ها در محل اتصال آنها به استخوان (انتزیت): این اتفاق اغلب در پاشنه و کف پا می افتد.
• تورم انگشتان دست و پا: در برخی موارد، انگشتان دست یا پا ممکن است به قدری متورم شوند که شبیه سوسیس به نظر برسند.
• مشکلات پوستی: این نوع آرتریت می تواند پوست را به روش های مختلفی تحت تاثیر قرار دهد، از جمله زخم های دهان و جوش در کف دست و پا.
• درد کمر: درد در شب یا صبح بدتر می شود.
• ناراحتی پشت که معمولاً هنگام نشستن یا دراز کشیدن بدتر می شود و هنگام حرکت بهتر می شود.

علل آرتریت واکنشی

علت اصلی آرتریت واکنشی، یک واکنش خودایمنی است که در پاسخ به عفونت ایجاد می‌شود. این عفونت اغلب در دستگاه گوارش (مانند روده‌ها) یا دستگاه ادراری تناسلی رخ می‌دهد.

مکانیسم بیماری:

1. عفونت اولیه: باکتری‌هایی مانند سالمونلا، شیگلا، کلامیدیا یا کامپیلوباکتر وارد بدن می‌شوند و باعث عفونت می‌شوند.
2. پاسخ سیستم ایمنی: سیستم ایمنی بدن برای مبارزه با عفونت فعال می‌شود.
3. اشتباه سیستم ایمنی: در برخی افراد، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت‌های سالم مانند مفاصل حمله می‌کند.
4. التهاب مفاصل: این حمله باعث التهاب و آسیب به غضروف و پوشش داخلی مفاصل می‌شود.

آرتریت واکنشی معمولاً شامل آرتریت، التهاب چشم (ملتحمه یا التهاب داخل چشم) و التهاب مجرای ادرار (التهاب مجرای ادرار) می شود و در افراد بین 20 تا 40 سال شایع‌تر است و شیوع آن حدود 0.03 درصد (30 در 100000) است. این بیماری در واکنش به عفونت در بدن، اغلب در روده، اندام تناسلی یا مجاری ادراری به وجود می‌آید. اگر عفونت محرک علائم خفیفی ایجاد کند یا اصلاً هیچ علائمی نداشته باشد، ممکن است از آن آگاه نباشید. شایع ترین عفونت ایجاد کننده آرتریت واکنشی، بیماری منتقله از راه جنسی (STD) کلامیدیا است.

آرتریت واکنشی مسری نیست و باکتری های متعددی می توانند باعث آرتریت واکنشی شوند که برخی از آنها از طریق جنسی و برخی دیگر از طریق آب و غذای آلوده منتقل می شوند که می توانند باعث اسهال و استفراغ شوند.

رایج ترین این باکتری ها عبارتند از:

• سالمونلا (Salmonella): این باکتری اغلب از طریق مصرف غذاهای آلوده، مانند مرغ خام یا تخم‌مرغ خام، وارد بدن می‌شود. عفونت با سالمونلا می‌تواند باعث اسهال، تب و درد شکم شود و در برخی موارد به آرتریت واکنشی منجر شود.
• شیگلا (Shigella): این باکتری که از شایع‌ترین عوامل ایجاد کننده آرتریت واکنشی است, از طریق مصرف غذا یا آب آلوده منتقل می‌شود و باعث اسهال خونی می‌شود.
• کامپیلوباکتر (Campylobacter): این باکتری اغلب از طریق مصرف گوشت مرغ آلوده وارد بدن می‌شود و باعث اسهال خونی، تب و درد شکم می‌شود.
• کلامیدیا (Chlamydia): این باکتری یکی از شایع‌ترین عفونت‌های منتقله از راه جنسی است. عفونت کلامیدیا اغلب بدون علامت است، اما می‌تواند باعث التهاب مفاصل، درد در هنگام ادرار و ترشحات واژنی شود.
• گونوکوک (Neisseria gonorrhoeae): این باکتری عامل بیماری سوزاک است و از طریق تماس جنسی منتقل می‌شود. عفونت گونوکوک می‌تواند باعث التهاب مفاصل، ترشحات چرکی از مجرای ادرار و درد در هنگام ادرار شود.
• کلستریدیوم (Clostridium): برخی گونه‌های کلستریدیوم می‌توانند باعث عفونت‌های روده‌ای و در نتیجه آرتریت واکنشی شوند.
• یرسینیا (Yersinia): این باکتری معمولاً از طریق مصرف گوشت آلوده منتقل می‌شود و می‌تواند باعث اسهال، تب و درد شکم شود.
• اشریشیا کلی : این باکتری انواع مختلفی دارد که برخی از آن‌ها بی‌ضرر و برخی دیگر بیماری‌زا هستند. مصرف گوشت خام یا نیم‌پز، سبزیجات نشسته، شیر غیرپاستوریزه و آب آلوده و تماس مستقیم با حیوانات مخصوصا گاو از شایع‌ترین راه‌های انتقال این باکتری است. در برخی موارد، این باکتری از فردی به فرد دیگر، معمولاً از طریق تماس با مدفوع آلوده، منتقل می‌شود.

عوامل خطر بیماری:

برخی عوامل خطر ابتلا به آرتریت واکنشی را افزایش می دهند:

• سن: این بیماری بیشتر در بزرگسالان بین 20 تا 40 سال رخ می دهد.
• رابطه ی جنسی: زنان و مردان به طور مساوی در پاسخ به مواد غذایی آلوده به آرتریت واکنشی مبتلا می شوند. گاها مردان بیشتر از زنان در پاسخ به باکتری های مقاربتی به این بیماری مبتلا می شوند.
• عوامل ارثی: یک نشانگر ژنتیکی خاص مرتبط با آرتریت واکنشی شناخته شده است. اما گاها دیده شده که اکثر کسانی که این نشانگر ژنتیکی را دارند هرگز به این بیماری نیز مبتلا نمی شوند.
• اختلالات سیستم ایمنی: برخی اختلالات سیستم ایمنی، مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو، می‌توانند خطر ابتلا به آرتریت واکنشی را افزایش دهند.
• استرس و کمبود خواب
• عفونت‌های روده‌ای : که ناشی از باکتری‌هایی مانند سالمونلا، شیگلا و کامپیلوباکتر است و معمولاً از طریق مصرف غذاهای آلوده وارد بدن می‌شوند.
• عفونت‌های دستگاه ادراری تناسلی

جلوگیری از آرتریت واکنشی

به نظر می رسد عوامل ژنتیکی در احتمال ابتلا به این بیماری نقش دارند. اگرچه نمی توانید ساختار ژنتیکی خود را تغییر دهید، اما می توانید با نکات زیر احتمال قرار گرفتن در معرض باکتری هایی که ممکن است منجر به واکنش شوند را کاهش دهید:

• غذای خود را در دمای مناسب نگهداری کنید و آن را به درستی بپزید. انجام این کار به شما کمک می کند تا از بسیاری از باکتری های غذایی که می توانند باعث آرتریت واکنشی شوند از جمله سالمونلا، شیگلا، یرسینیا و کمپیلوباکتر اجتناب کنید.
• به دلیل اینکه برخی از عفونت های مقاربتی می توانند باعث ابتلا به این نوع آرتریت شوند, می توانید با رعایت رابطه جنسی ایمن، خطر ابتلا به بیماری های مقاربتی را کاهش دهید و برای کاهش خطر از کاندوم استفاده کنید.
• شستن کامل دست ها پس از تماس با حیوانات و قبل از تهیه غذا، برای جلوگیری از عفونت های دستگاه گوارش
• مصرف آب سالم
• پختن کامل گوشت و مرغ
• مصرف میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل برای تقویت سیستم ایمنی
• ورزش منظم و مدیریت استرس با مدیتیشن و یوگا
• هرگونه علائم عفونت مانند اسهال، تب، درد شکم یا مشکلات ادراری را جدی بگیرید و سریعا به پزشک مراجعه کنید.
• دوره درمان آنتی‌بیوتیک را تکمیل کنید تا عفونت به طور کامل از بین برود.

تشخیص آرتریت واکنشی

پزشک شما بر اساس سابقه عفونت، علائم شما و معاینه فیزیکی و سپس آزمایش های تشخیصی، آرتریت واکنشی را تشخیص خواهد داد. آزمایش های تشخیص آرتریت واکنشی به پزشک کمک می‌کند تا این بیماری را از سایر بیماری‌های مفصلی متمایز کند و با شناسایی عامل عفونی، بتواند درمان مناسب‌تری را تجویز کند. بالطبع نتایج آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا شدت بیماری و پیشرفت آن را ارزیابی کند.

آزمایش‌های رایج برای تشخیص آرتریت واکنشی عبارتند از:

آزمایشات تصویربرداری :

• مانند اشعه ایکس برای لگن یا ستون فقرات تحتانی

آزمایش خون:

• HLA-B27: این آزمایش ژنتیکی وجود یک ژن خاص را بررسی می‌کند که در بسیاری از افراد مبتلا به آرتریت واکنشی یافت می‌شود.
• فاکتور روماتوئید و آنتی‌بادی ضد هسته‌ای: این آزمایش‌ها به تشخیص سایر بیماری‌های التهابی مفاصل مانند آرتریت روماتوئید کمک می‌کنند.
• سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) و پروتئین C واکنشی (CRP): این آزمایش‌ها سطح التهاب در بدن را نشان می‌دهند.
• آزمایش‌های مربوط به عفونت‌های خاص: مانند آزمایش خون برای بررسی وجود کلامیدیا، گونوکوک یا سایر عوامل عفونی.

آزمایش ادرار:

• برای بررسی وجود عفونت در دستگاه ادراری.

تست مایع مفصلی:

• در صورت وجود التهاب در مفاصل، پزشک ممکن است نمونه‌ای از مایع مفصلی را برای بررسی آزمایشگاهی بگیرد.

آزمایش مدفوع:

• برای بررسی وجود عفونت در دستگاه گوارش.

درمان آرتریت واکنشی

مدت زمان بهبودی در آرتریت واکنشی به عوامل مختلفی مانند شدت بیماری, نوع و شدت عفونت اولیه, عوامل فردی (سن، سلامت کلی بدن و سایر بیماری‌های زمینه‌ای ) و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد و برای هر فرد متفاوت است.  به طور کلی، دوره حاد آرتریت واکنشی معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد. در بسیاری از افراد، علائم به طور کامل برطرف می‌شوند، اما در برخی دیگر ممکن است به صورت مزمن باقی بماند.

انتخاب نوع درمان برای آرتریت واکنشی به علائم خاص بیمار بستگی دارد. برای آرتریت خفیف، معمولا داروهای زیر تجویز میشوند:

داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs):

این دسته از داروها اولین خط درمان برای تسکین درد و کاهش برای التهاب مجاری ادرار در آرتریت واکنشی خفیف هستند. NSAIDها با مهار آنزیم سیکلوکسیژناز (COX) از تولید پروستاگلاندین‌ها که باعث التهاب و درد می‌شوند، جلوگیری می‌کنند. البته ممکن است مصرف طولانی مدت NSAIDها عوارضی مانند مشکلات گوارشی، افزایش فشار خون و مشکلات کلیوی ایجاد کند. بنابراین، مصرف این داروها باید تحت نظر پزشک باشد.

برخی از نمونه‌های رایج NSAIDها عبارتند از:

• ایبوپروفن
• ناپروکسن
• دیکلوفناک

کورتیکواستروئیدها:

در برخی موارد، پزشک ممکن است برای کاهش التهاب شدید، تزریق کورتیکواستروئیدهایی مانند پردنیزون را به مفصل تجویز کند. این داروها بسیار قوی هستند و عوارض جانبی قابل توجهی دارند، بنابراین معمولاً برای درمان طولانی مدت استفاده نمی‌شوند.

سایر داروها:

داروهای زیر علاوه بر آرتریت واکنشی برای درمان آرتریت روماتوئید نیز استفاده میشوند:

• سولفاسالازین
• هیدروکسی کلروکین یا متوترکسات با مهار تکثیر سلولی و کاهش التهاب
• داروهای تزریقی مانند : آدالیموماب (Humira)، سرتولیزوماب (Cimzia)، اتانرسپت (Enbrel)، گلیوموماب (Simponi) یا اینفلیکسیماب

سایر روش های درمانی:

• دوچرخه‌سواری و شنا می‌تواند به کاهش سفتی و حرکت مفصل کمک کند.
• فیزیوتراپی
• استفاده از اسپلینت ها، کفی کفش یا بریس ها:

بریس وسیله‌ای است که برای حمایت، اصلاح و بهبود عملکرد اندام‌های آسیب‌دیده یا دارای نقص طراحی شده است. این ابزارها معمولاً از مواد مختلفی مانند فلز، پلاستیک، چرم یا ترکیبی از آن‌ها ساخته می‌شوند و به صورت سفارشی یا آماده برای استفاده در دسترس هستند.

• کرم یا پماد کورتیکواستروئیدی برای بثورات پوستی ( اگر بثورات پوستی شامل آلت تناسلی یا صورت باشد, نظارت توسط متخصص پوست مهم است).
• قطره چشمی، تزریق یا قرص کورتیکواستروئیدی برای التهاب داخل چشم

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر تا یک ماه پس از ابتلا به اسهال یا عفونت تناسلی دچار درد مفاصل شدید، یا با علائم زیر مواجه شدید حتما با پزشک خود تماس بگیرید:

• درد مفاصل
• تورم
• محدودیت حرکت
• قرمزی یا درد چشم
• سوزش یا درد در دفع ادرار

آیا آرتریت واکنشی همان سندرم رایتر است؟

بله، آرتریت واکنشی و سندرم رایتر در واقع به یک بیماری اشاره دارند. آرتریت واکنشی نام جدیدتری است که امروزه بیشتر برای توصیف دقیق ماهیت این بیماری استفاده می‌شود و به این معنی است که این نوع آرتریت (التهاب مفاصل) به عنوان یک واکنش به عفونت در قسمت دیگری از بدن ایجاد می‌شود. سندرم رایتر نام تاریخی و قدیمی‌تری برای این بیماری است که به نام پزشک آلمانی‌ای داده شده که اولین بار این بیماری را توصیف کرد. استفاده از هر دو نام در منابع مختلف رایج است. دلیل آن می‌تواند تاریخی، فرهنگی یا حتی ترجیح شخصی پزشکان باشد. با این حال، از نظر پزشکی، این دو اصطلاح هم‌معنی هستند و به یک بیماری اشاره دارند.

منابع : health.harvard.edu

بیشتر بخوانید: آرتریت روماتوئید و واکسن ها