پوکی استخوان (استئوپروز) | علائم، تشخیص و درمان | جلوگیری از پیشرفت

همانطور که میدانیم استخوان بافت زنده‌ای است که دائماً در حال تجزیه و جایگزینی است. پوکی استخوان زمانی اتفاق می افتد که ایجاد استخوان جدید با از بین رفتن استخوان قدیمی همگام نباشد. با ما همراه باشید تا اطلاعات جامعی از این بیماری دریافت کنید.

آنچه در این مطلب عنوان میکنیم:

• بیماری پوکی استخوان چیست؟
• علائم پوکی استخوان
• علل پوکی استخوان
• عوامل خطر ساز پوکی استخوان
• عوارض پوکی استخوان
• جلوگیری از پوکی استخوان
• تشخیص پوکی استخوان
• درمان پوکی استخوان
• نقش داروها در پوکی استخوان

بیماری پوکی استخوان (استئوپروز) چیست؟

پوکی استخوان باعث ضعیف و شکننده شدن استخوان‌ها می‌شود، به قدری که زمین خوردن یا حتی فشار خفیفی مانند خم شدن یا سرفه می‌تواند باعث شکستگی شود. شکستگی های مرتبط با پوکی استخوان بیشتر در لگن، مچ دست یا ستون فقرات رخ می دهد. پوکی استخوان ربطی به نژاد ندارد. اما زنان سفیدپوست و آسیایی، به ویژه زنان مسن که یائسه شده‌اند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. داروها، رژیم غذایی سالم و ورزش های تحمل وزن می تواند به جلوگیری از تحلیل استخوان یا تقویت استخوان های ضعیف کمک کند.

علائم پوکی استخوان

معمولاً هیچ علائمی در مراحل اولیه از دست دادن استخوان وجود ندارد. اما هنگامی که استخوان ها در اثر پوکی استخوان ضعیف شده اند، ممکن است علائمی از جمله:

• کمردرد، ناشی از شکستگی یا تخریب کامل ستون فقرات
• از دست دادن قد در طول زمان
• حالت بدن خمیده
• شکستن راحت استخوان

مشاهده شود.

علل پوکی استخوان

استخوان‌ها دائماً در حال نوسازی هستند و با ساخته شدن استخوان جدید استخوان قدیمی شکسته می‌شود. در جوانی، بدن سریع‌تر از تجزیه استخوان قدیمی استخوان جدید می‌سازد و توده استخوانی افزایش می‌یابد. پس از اوایل دهه 20 این روند کند می شود و اکثر افراد در سن 30 سالگی به اوج توده استخوانی خود می رسند. با بالا رفتن سن، توده استخوانی سریعتر از آنچه که ایجاد می شود از بین می رود. میزان احتمال ابتلا به پوکی استخوان تا حدی به میزان توده استخوانی شما در دوران جوانی بستگی دارد. حداکثر توده استخوانی تا حدی ارثی است و همچنین بر اساس گروه نژادی متفاوت است. هرچه اوج توده استخوانی بیشتر باشد، استخوان بیشتری در بانک وجود دارد و با افزایش سن احتمال ابتلا به پوکی استخوان کمتر می شود.

عوامل خطر ساز پوکی استخوان

تعدادی از عوامل می توانند احتمال ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند از جمله سن، نژاد، سبک زندگی، بیماری های و درمان.

خطرات غیرقابل تغییر

عوامل نامبرده ذیل می توانند احتمال ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند که بالطبع جز عوامل غیر قابل تغییر و خارج از کنترل هستند:

• جنسیت: احتمال ابتلا به پوکی استخوان در زنان بسیار بیشتر از مردان است.
• افزایش سن
• نژاد: نژاد سفیدپوست و آسیایی تبار در معرض بیشترین خطر ابتلا به پوکی استخوان است.
• سابقه خانوادگی: داشتن والدین یا خواهر یا برادر مبتلا به پوکی استخوان باعث افزایش خطر می شود، به خصوص اگر لگن مادر یا پدر شکسته باشد.
• اندازه جثه: مردان و زنانی که جثه های کوچکی دارند در معرض خطر بیشتری قرار دارند، زیرا ممکن است با افزایش سن، توده استخوانی کمتری داشته باشند.

سطوح هورمونی

پوکی استخوان در افرادی که مقدار زیاد یا خیلی کمی از برخی از هورمون های ذیل را در بدن خود دارند، شایع تر است. مانند:

• هورمون های جنسی: استخوان ها با کاهش سطح هورمون های جنسی ضعیف می شوند. کاهش سطح استروژن در زنان در دوران یائسگی یکی از قوی‌ترین عوامل خطر برای ابتلا به پوکی استخوان است. درمان‌های سرطان پروستات که سطح تستوسترون را در مردان کاهش می‌دهد و درمان های سرطان سینه که سطح استروژن را در زنان کاهش می‌دهد، از دست دادن استخوان را تسریع می‌کنند.
• مشکلات تیروئید: هورمون تیروئید بیش از حد می تواند باعث از دست دادن استخوان شود. اگر تیروئید بیش از حد فعال باشد یا اگر برای درمان کم کاری تیروئید بیش از حد از داروهای هورمونی تیروئید استفاده شود، ممکن است این اتفاق رخ دهد.
• غدد دیگر: پوکی استخوان همچنین با پرکاری پاراتیروئید و غدد فوق کلیوی مرتبط شناخته شده است.

عوامل غذایی

پوکی استخوان در افرادی که دارای موارد زیر هستند بیشتر رخ می دهد:

• مصرف کم کلسیم: کمبود کلسیم مادام العمر در ایجاد پوکی استخوان نقش دارد. مصرف کم کلسیم به کاهش تراکم استخوان، از دست دادن زودهنگام استخوان و افزایش خطر شکستگی کمک می کند.
• اختلال تغذیه: محدود کردن شدید غذا و کمبود وزن باعث ضعیف شدن استخوان در مردان و زنان می شود.
• جراحی دستگاه گوارش: جراحی برای کاهش اندازه معده یا برداشتن بخشی از روده، میزان سطح موجود برای جذب مواد مغذی از جمله کلسیم را محدود می‌کند. این جراحی‌ها شامل مواردی هستند که به کاهش وزن و سایر اختلالات گوارشی کمک می‌کنند.

استروئیدها و سایر داروها

استفاده طولانی مدت از داروهای کورتیکواستروئید خوراکی یا تزریقی، مانند پردنیزون و کورتیزون، در روند بازسازی استخوان اختلال ایجاد می کند. پوکی استخوان همچنین با داروهایی که برای مبارزه یا پیشگیری از بیماری های زیر استفاده می شوند،  مرتبط است:

• تشنج
• رفلاکس معده
• سرطان
• رد پیوند

بیماری ها

خطر پوکی استخوان در افراد مبتلا به بیماری های خاصی از جمله بیماری های زیر، بیشتر است:

• سلیاک
• بیماری التهابی روده
• بیماری های کلیه یا کبد
• سرطان
• مولتیپل میلوما
• روماتیسم مفصلی

سبک زندگی و پوکی استخوان

برخی از عادات بد می توانند خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند. این عادات عبارتند از:

• سبک زندگی کم تحرک: خطر ابتلا به پوکی استخوان در افرادی که زمان زیادی را به صورت نشسته می گذرانند نسبت به افرادی که فعالیت بیشتری دارند بیشتر است. هر گونه ورزش و فعالیت های مقاومتی که باعث تعادل و وضعیت بدنی خوب می شود برای استخوان ها مفید است، اما پیاده روی، دویدن، پریدن، رقصیدن و وزنه برداری بسیار مفید به نظر می رسد.
• مصرف الکل
• مصرف دخانیات: نقش دقیق دخانیات در پوکی استخوان مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد که مصرف دخانیات باعث ضعیف شدن استخوان ها می شود.

عوارض پوکی استخوان

از جدی ترین عوارض پوکی استخوان می توان به شکستگی استخوان، به ویژه در ستون فقرات یا لگن، اشاره کرد. شکستگی های لگن اغلب در اثر زمین خوردن ایجاد شده و می تواند منجر به ناتوانی و حتی افزایش خطر مرگ در سال اول پس از آسیب شود. در برخی موارد، حتی بدون زمین خوردن، ممکن است شکستگی ستون فقرات رخ دهد. استخوان‌های تشکیل‌دهنده ستون فقرات (مهره‌ها) می‌توانند تا حد تخریب کامل ضعیف شوند که می‌تواند منجر به کمردرد، از دست دادن قد و حالت بدن خمیده به جلو شود.

جلوگیری از پوکی استخوان

در وهله اول تغذیه خوب و ورزش منظم برای حفظ سلامت استخوان ها در طول زندگی ضروری است.

مصرف کلسیم

مردان و زنان 18 تا 50 ساله به 1000 میلی گرم کلسیم در روز نیاز دارند. زمانی که زنان 50 ساله و مردان 70 ساله می شوند، این مقدار روزانه به 1200 میلی گرم افزایش می یابد.

منابع خوب کلسیم عبارتند از:

• لبنیات کم چرب
• سبزیجات با برگ سبز تیره
• ماهی سالمون کنسرو شده یا ساردین با استخوان
• محصولات درست شده از سویا، مانند توفو
• غلات غنی شده با کلسیم و آب پرتقال

در صورت دشوار بودن دریافت کلسیم کافی از رژیم غذایی، مصرف مکمل های کلسیم توصیه میشود. با این حال، کلسیم بیش از حد با سنگ کلیه مرتبط است. اگرچه هنوز مشخص نیست، برخی از کارشناسان معتقدند که کلسیم بیش از حد، به ویژه در مکمل ها، می تواند خطر بیماری قلبی را افزایش دهد. توصیه می شود که کل دریافت کلسیم، از ترکیب مکمل ها و رژیم غذایی، برای افراد بالای 50 سال نباید بیش از 2000 میلی گرم در روز باشد. همیشه سعی کنید تا حد امکان کلسیم را از غذاهایی مانند لبنیات، ساردین و سبزیجات برگ دار دریافت کنید.

اگر به اندازه کافی کلسیم از رژیم غذایی خود دریافت نمی کنید، میتوانید برای جبران کمبود، مکمل سیترات کلسیم با دوز کم مصرف کنید.همچنین باید پروتئین زیادی مصرف کنید که به ساخت استخوان های قوی کمک می کند. منابع خوب شامل مرغ، ماهی، حبوبات و لبنیات است. مصرف الکل را به حداکثر یک نوشیدنی در روز محدود کنید، زیرا الکل می تواند با سلامت استخوان تداخل داشته باشد.

ویتامین D

همواره توصیه شده که روزانه 1500 تا 2000 واحد بین المللی مکمل ویتامین D3 دریافت کنید . ویتامین D توانایی بدن برای جذب کلسیم را بهبود می‌بخشد و سلامت استخوان‌ها را از راه‌های دیگر بهبود می‌بخشد. افراد می‌توانند مقداری از ویتامین D خود را از نور خورشید دریافت کنند، اما اگر در عرض جغرافیایی بالا زندگی می‌کنید، اگر خانه نشین هستید، اگر به طور مرتب از ضد آفتاب استفاده می کنید یا به دلیل خطر ابتلا به سرطان پوست از آفتاب دوری می کنید، نور خورشید ممکن است منبع خوبی نباشد.

منابع غذایی ویتامین D شامل روغن کبد ماهی، ماهی قزل آلا و سالمون است. بسیاری از انواع شیر و غلات با ویتامین D غنی شده اند. اکثر مردم به حداقل 600 واحد بین المللی ویتامین D در روز نیاز دارند. یک روز بعد از 70 سالگی این توصیه به 800 واحد افزایش می یابد. افرادی که منابع دیگر ویتامین D را ندارند و مخصوصاً به طور محدود در معرض نور خورشید هستند ممکن است به مکمل نیاز داشته باشند. اکثر محصولات مولتی ویتامین بین 600 تا 800 واحد ویتامین D دارند. تا 4000 واحد ویتامین D در روز برای اکثر افراد بی خطر است.

 

ورزش

ورزش به ساختن استخوان های قوی و کند شدن روند از بین رفتن استخوان کمک می کند.بدون توجه به زمان شروع ، ورزش برای استخوان ها مفید خواهد بود اما اگر ورزش منظم در جوانی شروع شود و در طول زندگی ادامه یابد، بیشترین فواید را خواهد داشت. استخوان ها زمانی قوی تر می شوند که ما به آنها نیرو وارد می کنیم و با استفاده از عضلات خود آنها را می کشیم. ورزش های تحمل وزن مانند تمرینات مقاومتی (قدرت) یا تمرینات بدنی راهی موثر برای انجام این کار است.

همواره سعی کنید تمرینات قدرتی را با تمرینات مقاومتی ترکیب کنید.  انواع مختلف تمرینات قدرتی به تقویت عضلات و استخوان های بازوها و قسمت بالایی ستون فقرات کمک می کند. ورزش های مقاومتی مانند پیاده روی، آهسته دویدن، دویدن، بالا رفتن از پله، طناب زدن، اسکی و ورزش های تاثیرگذار عمدتاً روی استخوان های پاها، باسن و پایین ستون فقرات تأثیر می گذارد. همچنین ورزش های تعادلی مانند تای چی خطر افتادن به خصوص با افزایش سن را کاهش می دهد. همچنین پیاده روی با سرعت تند احتمال ابتلا به پوکی استخوان را نیز کاهش می دهد. شما باید تعادل خود را بالا ببرید تا وضعیت بدن خود را بهبود ببخشید و خطر ابتلا به انحنای شدید قسمت بالای کمر (کیفوز) را کاهش دهید.

ورزش های مناسب سالمندان

ورزش‌های هوازی با شدت کم تا متوسط:

پیاده‌روی، شنا، دوچرخه ‌سواری و رقص از جمله ورزش‌های هوازی مناسبی هستند که قلب و ریه‌ها را تقویت کرده و به بهبود گردش خون کمک می‌کنند.

تمرینات کششی و تعادلی:

تمرینات حفظ تعادل مانند ایستادن روی یک پا، استفاده از تخته تعادل و یوگا، به بهبود تعادل و کاهش خطر افتادن کمک می‌کنند. همچنین تمرینات کششی انعطاف‌پذیری قفسه سینه و عضلات ران را افزایش داده و به کاهش درد و سفتی مفاصل کمک می‌کنند.

ورزش های تای چی و چی کونگ:

این ورزش‌ها ترکیبی از حرکات آرام، تنفس عمیق و تمرکز هستند که به بهبود تعادل، انعطاف‌پذیری و قدرت کمک می‌کنند. تای چی و چی کونگ دو هنر باستانی چینی هستند که در سال‌های اخیر به دلیل فواید فراوانشان برای سلامتی، محبوبیت زیادی پیدا کرده‌اند. هر دو این هنرها بر روی حرکات آهسته، هماهنگ و تنفس عمیق تمرکز دارند و به تقویت ذهن، بدن و روح کمک می‌کنند. تای چی، که به عنوان مدیتیشن در حرکت نیز شناخته می‌شود و مجموعه‌ای از حرکات آرام و مداوم است که به صورت یک دنباله انجام می‌شود. چی کونگ شامل مجموعه‌ای از تمرینات تنفسی، مدیتیشن و حرکات بدنی است که هدف آن افزایش جریان انرژی در بدن است. چی کونگ بر روی تقویت سیستم ایمنی، بهبود گردش خون و افزایش انرژی حیاتی تمرکز دارد.

تمرین با وزنه یک کیلویی:

برای این ورزش میتوانید در حالت نشسته یا ایستاده وزنه یک کیلویی را در دست گرفته و به آرامی آرنج را خم کنید. وزنه ها را به سمت سینه بکشید. بازوها را پایین آورده و مجدد به حالت شروع برگردید. این حرکت را ۸ تا ۱۲ بار با استراحت های کوتاه تکرار کنید.

تمرین با کش :

تمرینات با کش یا باندهای مقاومتی، یکی از بهترین و ایمن‌ترین روش‌ها برای تقویت عضلات , بهبود تعادل, افزایش انعطاف پذیری و کاهش درد مفاصل در سالمندان است. این تمرینات به دلیل کم‌ فشار بودن، برای افرادی که دارای محدودیت‌های حرکتی یا مشکلات مفصلی هستند نیز مناسب است.

مراحل تمرین با کش برای قسمت فوقانی بدن:

1. 1. گرم کردن: قبل از شروع تمرینات اصلی، چند دقیقه بدن خود را گرم کنید تا عضلات آماده شوند.
   2. کشش بازوها: یک سر کش را به یک نقطه ثابت ببندید و سر دیگر آن را با دو دست بگیرید. بازوها را به سمت جلو و عقب حرکت دهید.
   3. کشش شانه‌ها: یک سر کش را به یک نقطه ثابت ببندید و سر دیگر آن را با یک دست بگیرید. دست را به سمت بالا و پایین حرکت دهید.
   4. کشش پشت: یک سر کش را به یک نقطه ثابت ببندید و سر دیگر آن را با دو دست بگیرید. بازوها را به سمت عقب بکشید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر یائسگی زودرس را تجربه کرده اید یا برای چند ماه در هر نوبت کورتیکواستروئید مصرف کرده اید، یا اگر هر یک از والدین شما شکستگی لگن داشته اند، با پزشک خود در مورد پوکی استخوان صحبت کنید.

بیشتر بخوانید: آرتریت واکنشی

تشخیص پوکی استخوان

برای تشخیص پوکی استخوان، می توان تراکم استخوان را با دستگاهی اندازه گیری کرد که از سطوح پایین اشعه ایکس برای تعیین نسبت مواد معدنی در استخوان ها استفاده می کند. در طول این آزمایش بدون درد، روی یک میز دراز کشیده و اسکنر از روی بدن شما عبور می کند. در بیشتر موارد فقط استخوان‌های خاصی مانند لگن و ستون فقرات بررسی می شوند.

درمان پوکی استخوان

توصیه های درمانی اغلب بر اساس تخمین خطر شکستگی استخوان در 10 سال آینده با استفاده از اطلاعاتی مانند آزمایش تراکم استخوان است. اگر خطر زیاد نباشد، درمان ممکن است شامل دارو نبوده و در عوض بر اصلاح عوامل خطر از دست دادن استخوان و افتادن تمرکز کند.

بیس فسفونات ها

هم برای مردان و هم برای زنانی که در معرض خطر شکستگی هستند، داروهایی که به طور گسترده برای پوکی استخوان تجویز می شوند، بیس فسفونات ها هستند. مانند:

• آلندرونیت (بینوستو، فوزامکس)
• ایباندرونیت (بونیوا)
• ریزدرونات (اکتونل، آتلویا)
• زولدرونیک اسید (رکلاست، زومتا)

عوارض جانبی شامل حالت تهوع، درد شکم و علائمی شبیه سوزش سر دل است. اگر دارو به درستی مصرف شود، احتمال وقوع این عوارض کمتر است. اشکال وریدی بیس فسفونات ها باعث ناراحتی معده نمی شود اما می تواند باعث تب، سردرد و درد عضلانی شود. یک عارضه بسیار نادر بیس فسفونات ها شکستگی یا ترک در وسط استخوان ران است. دومین عارضه نادر، تاخیر در بهبود استخوان فک (استئونکروز فک) است. این اتفاق پس از یک جراحی باز دندانپزشکی مانند کشیدن دندان رخ می دهد.

دنوزوماب

در مقایسه با بیس فسفونات ها، دنوزوماب (پرولیا، اکسجوا) نتایج تراکم استخوانی مشابه یا بهتری ایجاد می کند و احتمال انواع شکستگی ها را کاهش می دهد. دنوزوماب از طریق تزریق زیر پوستی هر شش ماه یکبار تزریق می شود. مشابه بیس فسفونات ها، دنوزوماب نیز دارای همان عارضه نادری است که باعث شکستگی در وسط استخوان ران و استئونکروز فک می شود. اگر دنوزوماب مصرف می کنید، ممکن است لازم باشد این کار را برای همیشه ادامه دهید. تحقیقات اخیر نشان می دهد که خطر شکستگی ستون فقرات پس از قطع دارو ممکن است بالا باشد.

درمان هورمونی

استروژن مخصوصاً بلافاصله پس از یائسگی، می تواند به حفظ تراکم استخوان کمک کند. با این حال، استروژن درمانی می تواند خطر سرطان سینه و لخته شدن خون را افزایش دهد که می تواند باعث سکته شود. بنابراین، استروژن معمولاً برای سلامت استخوان در زنان جوانتر یا زنانی که علائم یائسگی آنها نیز نیاز به درمان دارد، استفاده می شود.

رالوکسیفن (اویستا) اثرات مفید استروژن بر تراکم استخوان در زنان یائسه را تقلید می کند، بدون اینکه برخی از خطرات مرتبط با استروژن را داشته باشد. مصرف این دارو می تواند خطر ابتلا به برخی از انواع سرطان سینه را کاهش دهد. گرگرفتگی یک عارضه جانبی احتمالی است. رالوکسیفن نیز ممکن است خطر لخته شدن خون را افزایش دهد.

در مردان، پوکی استخوان ممکن است با کاهش تدریجی سطح تستوسترون مرتبط با افزایش سن مرتبط باشد. جایگزینی تستوسترون می‌تواند به بهبود علائم تستوسترون پایین کمک کند، اما داروهای پوکی استخوان در مردان برای درمان مورد مطالعه بهتر قرار گرفته‌اند و بنابراین به تنهایی یا علاوه بر تستوسترون توصیه می‌شوند.

داروهای استخوان ساز

در موارد شدید پوکی استخوان یا زمانی که درمان‌های رایج‌تر پوکی استخوان به اندازه کافی جواب نمی‌دهند، ممکن است پزشک داروهای زیر را پیشنهاد دهد:

• تری پاراتید (بونسیتی، فورتئو): این داروی قوی شبیه به هورمون پاراتیروئید است و رشد استخوان جدید را تحریک می کند و تا دو سال با تزریق روزانه زیر پوست انجام می شود.
• آبالوپاراتید (تیموس): داروی دیگری شبیه به هورمون پاراتیروئید است. این دارو تنها برای دو سال قابل مصرف است.
• روموسوزوماب: این جدیدترین داروی استخوان ساز برای درمان پوکی استخوان است. به صورت تزریقی هر ماه در مطب پزشک انجام می شود و محدود به یک سال درمان است.

بعد از اینکه مصرف هر یک از این داروهای استخوان ساز را متوقف شد، به طور کلی باید برای حفظ رشد استخوان جدید، داروی دیگری برای پوکی استخوان مصرف شود.

سبک زندگی و درمان­ های خانگی

این توصیه ها ممکن است به کاهش خطر ابتلا به پوکی استخوان یا شکستگی استخوان کمک کند:

• سیگار نکشیدن
• عدم مصرف الکل: مصرف نوشیدنی الکلی تشکیل استخوان را کاهش میدهد و می تواند خطر افتادن را افزایش دهد.
• جلوگیری از افتادن: کفش‌های پاشنه‌ کوتاه با کف غیر لغزنده بپوشید و خانه‌تان را از نظر سیم‌های برق، سطوح فرش و سطوح لغزنده که ممکن است باعث افتادن شوند، بررسی کنید. اتاق‌ها را روشن نگه دارید، میله‌های دستگیره در داخل و بیرون درب دوش نصب کنید و مطمئن شوید که می‌توانید به راحتی وارد تخت شده و از آن پایین بیایید.

نقش داروها در پوکی استخوان

درمان پوکی استخوان ممکن است شامل مصرف دارو همراه با تغییر سبک زندگی باشد. پاسخ برخی از رایج ترین سوالات در مورد درمان پوکی استخوان را در ادامه می خوانیم.

اگر تحت درمان پوکی استخوان هستید، گامی در جهت درست برای سلامت استخوان خود بردارید. اما شاید در مورد درمان خود سؤالاتی داشته باشید. آیا دارویی که مصرف می کنید برای شما بهترین است؟ چه مدت باید آن را مصرف کنید؟ چرا دکتر شما یک قرص هفتگی را توصیه می کند در حالی که دوست شما فقط یک بار در ماه یک قرص مصرف می کند؟

کدام داروهای پوکی استخوان معمولا ابتدا امتحان می شوند؟

بیس فسفونات ها معمولا اولین انتخاب برای درمان پوکی استخوان هستند و شامل داروهای زیر می باشند:

• آلندرونات (فوسامکس)، یک قرص هفتگی
• ریزدرونات (اکتونل)، یک قرص هفتگی یا ماهانه
• ایباندرونات (Boniva)، یک قرص ماهانه یا انفوزیون داخل وریدی سه ماهه (IV).
• زولدرونیک اسید (Reclast)، انفوزیون IV سالانه

یکی دیگر از داروهای رایج پوکی استخوان دنوزوماب است. دنوزوماب که به بیس فسفونات ها مرتبط نیست، ممکن است در افرادی که نمی توانند بیس فسفونات مصرف کنند، مانند برخی از افرادی که عملکرد کلیه آنها کاهش یافته است، استفاده شود.

دنوزوماب با تزریق های کم عمق، درست زیر پوست، هر شش ماه یکبار تزریق می شود. اگر دنوزوماب مصرف می کنید، ممکن است مجبور شوید این کار را به طور نامحدود انجام دهید، مگر اینکه پزشک شما را به داروی دیگری منتقل کند. تحقیقات اخیر نشان می دهد که احتمال شکستگی ستون فقرات پس از قطع دارو وجود دارد، بنابراین مهم است که آن را به طور مداوم مصرف کنید.

قرص بیس فسفونات چیست؟

بیس فسفونات‌ها دسته ای از داروها هستند که برای درمان و پیشگیری از بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان، بیماری پاژه و برخی سرطان‌ها استفاده می‌شوند. این داروها با اتصال به بافت استخوانی، از تحلیل رفتن استخوان جلوگیری کرده و باعث تقویت آن می‌شوند. این داروها فعالیت بیش از حد سلول‌های تخریب‌کننده استخوان را در بیماری پاژه کاهش داده و به ترمیم استخوان کمک می‌کنند. بیس‌فسفونات در دهه 1970 به عنوان درمانی برای کلسیم بیش از حد در خون (هیپرکلسمی) معرفی شد، اما این دارو نشان داد که در برابر پوکی استخوان نیز محافظت می‌کند.

طبق مطالعات تحقیقاتی ، هنگامی که بیس‌فسفونات‌ها به طور مداوم استفاده می‌شوند، می‌توانند خطر شکستگی استخوان را بین 30 تا 60 درصد کاهش داده و استحکام استخوان را تثبیت و بهبود ببخشند. فرض کنید خطر شکستگی ستون فقرات شما 20 درصد پیش‌بینی می‌شود که خطر بالایی است. با مصرف بیس‌فسفونات، میزان خطر به طور مؤثری حدود نصف، حدود 8 تا 10 درصد کاهش پیدا میکند. این به شما امکان می‌دهد بهترین زندگی خود را بدون نگرانی در مورد شکستن ستون فقرات خود سپری کنید.

مکانیسم اثر بیس فسفونات‌ها

این دارو با مکانیسم‌های مختلفی عمل می‌کند که عبارتند از:

• کاهش فعالیت استئوکلاست‌ها: بیس فسفونات‌ها به استخوان متصل شده و فعالیت سلول‌های تخریب‌کننده استخوان را مهار می‌کنند.
• افزایش تشکیل استخوان جدید: این داروها به طور غیر مستقیم باعث تحریک تشکیل استخوان جدید می‌شوند.
• کاهش عروق‌زایی در تومورهای استخوانی: بیس فسفونات‌ها می‌توانند از رشد رگ‌های خونی در تومورهای استخوانی جلوگیری کرده و رشد تومور را کند کنند.

عوارض جانبی رایج قرص بیس فسفونات چیست؟

عوارض جانبی اصلی قرص های بیس فسفونات ناراحتی معده و سوزش سر دل است. به مدت 30 تا 60 دقیقه دراز نکشید یا خم نشوید تا دارو به داخل مری باز نشود. اکثر افرادی که از این نکات پیروی می کنند این عوارض جانبی را ندارند. قرص های بیس فسفونات به خوبی توسط معده جذب نمی شوند. ممکن است مصرف دارو با یک لیوان بزرگ آب با معده خالی کمک کند. هیچ چیز دیگری را به مدت 30 تا 60 دقیقه در معده خود قرار ندهید، پس از آن می توانید غذا بخورید، مایعات دیگر بنوشید و داروهای دیگر مصرف کنید.

آیا بیس فسفونات های داخل وریدی مزیت هایی نسبت به شکل قرص دارند؟

اشکال داخل وریدی بیس فسفونات ها، مانند ایباندرونات و زولدرونیک اسید، باعث ناراحتی معده نمی شوند. و ممکن است برای برخی افراد برنامه ریزی یک انفوزیون سه ماهه یا سالانه آسان تر از یادآوری مصرف یک قرص هفتگی یا ماهانه باشد. بیس فسفونات های داخل وریدی در برخی افراد علائم خفیف شبیه آنفولانزا ایجاد می کند، اما معمولاً فقط پس از اولین انفوزیون. می توانید با مصرف استامینوفن (تیلنول، سایرین) قبل و بعد از انفوزیون، اثر آن را کاهش دهید.

آیا داروهای پوکی استخوان می توانند به استخوان های شما آسیب برسانند؟

یک عارضه بسیار نادر بیس فسفونات ها و دنوزوماب شکستگی یا ترک در وسط استخوان ران است. این آسیب که به نام شکستگی آتیپیک فمور شناخته می‌شود، می‌تواند باعث ایجاد درد در ران یا کشاله ران شود که به طور نامحسوس شروع می‌شود و ممکن است به تدریج بدتر شود. بیس فسفونات ها و دنوزوماب همچنین می توانند باعث استئونکروز فک شوند.  استئونکروز فک یک بیماری نادر است که در آن معمولاً پس از کشیدن دندان یا سایر کارهای دندانپزشکی، استخوان فک به کندی بهبود می یابد یا اصلا خوب نمیشود. این امر بیشتر در افراد مبتلا به سرطانی که استخوان را درگیر می کند، رخ می دهد که دوزهای بسیار بیشتری از بیس فسفونات نسبت به مواردی که معمولاً برای پوکی استخوان استفاده می شود، مصرف می کنند.

آیا باید در مصرف بیس فسفونات ها وقفه بیاندازیم؟

خطر ابتلا به شکستگی آتیپیک فمور یا استئونکروز فک با طولانی‌تر مصرف بیس فسفونات‌ها افزایش می‌یابد. بنابراین ممکن است پزشک به شما توصیه کند که مصرف این نوع دارو را به طور موقت قطع کنید. این عمل به عنوان تعطیلات مواد مخدر شناخته می شود.

با این حال، حتی اگر مصرف دارو را متوقف کنید، اثرات مثبت آن ممکن است باقی بماند. به این دلیل که پس از چندین سال مصرف بیس فسفونات، دارو در استخوان شما باقی می ماند.به دلیل این اثر ماندگار، اکثر متخصصان بر این باورند که برای افرادی که در طول درمان وضعیت خوبی دارند – کسانی که هیچ استخوانی نشکند و تراکم استخوان را حفظ می کنند – منطقی است که پس از مصرف پنج سال بیس فسفونات خود را تعطیل کنند. بیس‌فسفونات‌ها با اتصال محکم به نواحی آسیب دیده استخوان, برای جلوگیری از تجزیه بیشتر استخوان عمل می‌کنند. بنابراین حتی زمانی که مصرف دارو را قطع می‌کنید، استخوان جدید ساخته شده در جای خود باقی می‌ماند، زیرا بیس‌فسفونات‌ها چندین سال طول می‌کشد تا کاملاً از استخوان خارج شوند.

آیا از هورمون ها برای درمان پوکی استخوان استفاده می شود؟

استروژن که گاهی اوقات با پروژستین جفت می شد، معمولا برای درمان پوکی استخوان استفاده می شد. این درمان می تواند خطر لخته شدن خون، سرطان آندومتر، سرطان سینه و احتمالاً بیماری قلبی را افزایش دهد. در حال حاضر معمولاً برای زنان در معرض خطر بالای شکستگی که نمی توانند سایر داروهای پوکی استخوان را مصرف کنند، استفاده می شود.

زنانی که برای کاهش علائم یائسگی، مانند گرگرفتگی، درمان جایگزینی هورمونی را در نظر دارند، ممکن است در هنگام ارزیابی مزایا و خطرات درمان استروژن، باعث افزایش سلامت استخوان شوند. توصیه‌های فعلی می‌گوید که از کمترین دوز هورمون برای کوتاه‌ترین مدت استفاده کنید. رالوکسیفن (Evista) اثرات مفید استروژن بر تراکم استخوان در زنان یائسه را تقلید می کند، بدون اینکه برخی از خطرات مرتبط با استروژن را تهدید کند. مصرف این دارو می تواند خطر ابتلا به برخی از انواع سرطان سینه را کاهش دهد. گرگرفتگی یک عارضه جانبی رایج است. رالوکسیفن همچنین ممکن است خطر لخته شدن خون را افزایش دهد.

داروهای پوکی استخوان چگونه کار می کنند؟

در طول زندگی، استخوان های سالم به طور مداوم تجزیه و بازسازی می شوند. با افزایش سن ( به ویژه پس از یائسگی ) استخوان ها سریع تر تجزیه می شوند. از آنجایی که بازسازی استخوان نمی تواند سرعت خود را حفظ کند، استخوان ها تحلیل رفته و ضعیف تر می شوند. اکثر داروهای پوکی استخوان با کاهش سرعت شکستگی استخوان‌ها کار می‌کنند. برخی از آنها با تسریع روند استخوان سازی کار می کنند. هر دو مکانیسم استخوان را تقویت می کنند و خطر شکستگی را کاهش می دهند.

کدام داروها به تسریع روند استخوان سازی کمک می کنند؟

داروهای استخوان ساز عبارتند از:

• تری پاراتید (فورتئو)
• آبالوپاراتید (تیملوس)
• روموسوزوماب (Evenity)

این نوع داروها معمولاً برای افرادی که تراکم استخوان بسیار پایینی دارند، شکستگی‌هایی داشته‌اند یا پوکی استخوان آن‌ها ناشی از مصرف داروهای استروئیدی است، استفاده می‌شود.

تری پاراتید و آبالوپاراتید نیاز به تزریق روزانه دارند. مطالعات روی موش های آزمایشگاهی افزایش خطر سرطان استخوان را نشان داد، بنابراین این داروها در افرادی که در معرض خطر بالای سرطان استخوان هستند استفاده نمی شود. تاکنون افزایش سرطان استخوان در افرادی که این داروها را مصرف کرده اند مشاهده نشده است.

روموسوزوماب یک داروی جدید است و به صورت تزریق ماهانه در مطب پزشک شما تجویز می شود. در مورد این دارو کمتر در مورد عوارض جانبی طولانی مدت شناخته شده است، اما به افرادی که اخیراً سکته مغزی یا حمله قلبی داشته اند داده نمی شود. درمان پس از 12 دوز ماهانه متوقف می شود.

این داروهای استخوان ساز را می توان تنها برای یک یا دو سال مصرف کرد و فواید آن پس از قطع مصرف به سرعت از بین می رود. برای محافظت از استخوانی که ساخته شده است، باید داروی تثبیت کننده استخوان مانند بیس فسفونات را شروع کنید.

 

آیا دارو به تنهایی می تواند پوکی استخوان را با موفقیت درمان کند؟

به طور کامل به دارو به عنوان تنها درمان پوکی استخوان خود اعتماد نکنید. این شیوه ها نیز مهم هستند:

• ورزش: فعالیت بدنی با تحمل وزن و ورزش هایی که تعادل و وضعیت بدن را بهبود می بخشد می تواند استخوان ها را تقویت کرده و احتمال شکستگی را کاهش دهد. هر چه با افزایش سن فعال تر و دارای تناسب اندام باشید، احتمال افتادن و شکستن استخوان کمتر می شود.
• تغذیه با یک رژیم غذایی سالم : مطمئن شوید که کلسیم و ویتامین D کافی دریافت می کنید.
• ترک سیگار: زیرا سیگار باعث افزایش سرعت تحلیل استخوان می شود.
• محدود کردن مصرف الکل

منابع : health.harvard.edu , mcpress.mayoclinic.org