دیابت نوع دو شایعترین شکل دیابت است که به دلیل مقاومت بدن به انسولین و ترشح ناکافی این هورمون ایجاد میشود. این اختلال متابولیک با افزایش قند خون مزمن شناخته میشود و در صورت عدم مدیریت میتواند منجر به عوارض جدی مانند بیماریهای قلبی، آسیب عصبی، مشکلات بینایی و نارسایی کلیه شود. علل اصلی دیابت نوع دو شامل عوامل ژنتیکی، چاقی، کمتحرکی و رژیم غذایی نامناسب است. خوشبختانه این بیماری از طریق اصلاح سبک زندگی، شامل تغذیه سالم، ورزش منظم، کنترل وزن و در صورت نیاز داروهای کاهنده قند خون قابل کنترل است. تشخیص زودهنگام و پایبندی به برنامه درمانی، کلید پیشگیری از عوارض و داشتن یک زندگی عادی برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ میباشد.
فهرست مطالب:
- دیابت نوع دو چیست؟
- علائم دیابت نوع ۲
- علل دیابت نوع ۲
- عوامل خطر ابتلا
- عوارض دیابت نوع دو
- آزمایش های تشخیص
- مدیریت و درمان
- پیشگیری از دیابت نوع 2
دیابت نوع دو چیست؟
دیابت نوع دو زمانی رخ میدهد که بدن نتواند به درستی از انسولین استفاده کند و/یا به میزان کافی انسولین تولید نکند. این امر منجر به افزایش قند خون (هایپرگلیسمی) میشود. این یک بیماری مزمن است که فرد باید تا پایان عمر آن را مدیریت کند. سطح طبیعی قند خون (گلوکز) ۷۰ تا ۹۹ میلیگرم در دسیلیتر (mg/dL) است. در صورت ابتلا به دیابت نوع دو تشخیصدادهنشده، سطح قند خون معمولاً ۱۲۶ mg/dL یا بالاتر است.
این بیماری بسیار شایع است. بر اساس تخمین محققان، حدود ۶.۳ درصد از جمعیت جهان به این بیماری مبتلا هستند. اگرچه بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع دو بالای ۴۵ سال سن دارند، اما افراد جوانتر و حتی کودکان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.
علائم دیابت نوع دو
علائم دیابت نوع دو معمولاً به تدریج ظاهر میشوند و میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- افزایش تشنگی
- تکرر ادرار
- احساس گرسنگی بیش از حد معمول
- خستگی
- ترمیم کند بریدگیها یا زخمها
- گزگز یا بیحسی در دستها یا پاها
- تاری دید
- خشکی پوست
- کاهش وزن بیدلیل
- زنان ممکن است عفونتهای مکرر قارچی واژن و/یا عفونتهای دستگاه ادراری را تجربه کنند.
علل دیابت نوع ۲
علت اصلی دیابت نوع دو، مقاومت به انسولین است و سلولهای بدن به درستی به انسولین پاسخ نمیدهند. انسولین هورمونی است که لوزالمعده تولید میکند و سطح گلوکز خون را تنظیم میکند. در اثر این مقاومت، لوزالمعده مجبور به تولید انسولین بیشتر برای مقابله با افزایش قند خون میشود. اگر مقاومت سلولها بیش از حد افزایش یابد و لوزالمعده نتواند انسولین کافی تولید کند، دیابت نوع دو ایجاد میشود.
دلایل مقاومت به انسولین:
- ژنتیک
- چربی اضافی بدن (به ویژه چربی احشایی در ناحیه شکم و اطراف اندامها)
- بیتحرکی جسمی
- مصرف مکرر غذاهای فرآوری شده، پرکربوهیدرات و چربیهای اشباع
- مصرف برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها در طولانیمدت
- اختلالات هورمونی مانند کمکاری تیروئید و سندرم کوشینگ
- استرس مزمن و کمبود خواب باکیفیت
عوامل خطر
در صورت وجود شرایط زیر، احتمال ابتلا به دیابت نوع دو افزایش مییابد:
- سابقه خانوادگی دیابت نوع دو (والد یا خواهر و برادر بیولوژیکی)
- سن بالای ۴۵ سال
- داشتن اضافه وزن یا چاقی (شاخص توده بدنی بیشتر از ۲۵)
- فعالیت بدنی کمتر از سه بار در هفته
- سابقه دیابت بارداری
- فشار خون بالا و/یا کلسترول بالا
- پیشدیابت
- سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
با توجه به تدریجی بودن علائم دیابت نوع دو، مراجعه منظم به پزشک در صورت داشتن عوامل خطر بسیار مهم است تا از طریق غربالگری، سطح قند خون کنترل شود. تشخیص زودهنگام این بیماری از عوارض دیررس آن جلوگیری میکند.
آیا دیابت نوع دو ارثی است؟
اگرچه علت دیابت نوع دو پیچیده است، اما محققان میدانند که ژنتیک نقش مهمی دارد. اگر یکی از والدین بیولوژیکی به دیابت نوع دو مبتلا باشد، خطر ابتلای فرد در طول عمر ۴۰ درصد است و اگر هر دو والد مبتلا باشند، این خطر به ۷۰ درصد میرسد. محققان حداقل ۱۵۰ واریان ژنی مرتبط با خطر ابتلا به دیابت نوع دو را شناسایی کردهاند. برخی از این واریانها ممکن است مستقیماً در مقاومت به انسولین و تولید آن نقش داشته باشند، در حالی که برخی دیگر با افزایش تمایل به اضافه وزن یا چاقی، خطر را بالا میبرند. این تغییرات ژنی معمولاً در تعامل با سایر عوامل، خطر کلی ابتلا را تحت تأثیر قرار میدهند.
عوارض دیابت نوع دو چیست؟
عدم تشخیص یا کنترل نامناسب دیابت نوع دو میتواند به بخشهای مختلف بدن آسیب برساند. عوارض بلندمدت این بیماری شامل موارد زیر است:
- بیماریهای قلبی-عروقی مانند حمله قلبی و سکته مغزی
- مشکلات چشمی مانند رتینوپاتی، اِدم ماکولا و گلوکوم
- آسیب کلیوی
- آسیب عصبی
- مشکلات پوستی مانند خشکی پوست و عفونتهای باکتریایی و قارچی
- مشکلات پا از جمله زخم و قانقاریا
- مشکلات سلامت دهان و دندان
- کاهش شنوایی
- مشکلات گوارشی از جمله گاستروپارزی (تأخیر در تخلیه معده)
- اختلال عملکرد جنسی
یک عارضه حاد (ناگهانی و شدید) دیابت نوع ۲، وضعیت هیپراسمولار هایپرگلایسمیک (HHS) است که تهدیدکننده زندگی است. این حالت زمانی رخ میدهد که سطح گلوکز خون برای روزها یا هفتهها بسیار بالا باقی بماند و منجر به کمآبی شدید و گیجی شود.
تشخیص و آزمایش ها
پزشکان از آزمایشهای خون زیر برای تشخیص دیابت نوع دو استفاده میکنند:
- آزمایش گلوکز پلاسمای ناشتا: این آزمایش معمولاً پس از ۸ ساعت ناشتایی انجام میشود. نتیجه ۱۲۶ mg/dL یا بالاتر نشاندهنده دیابت است.
- آزمایش تصادفی گلوکز پلاسما: بدون نیاز به ناشتایی انجام میشود. نتیجه ۲۰۰ mg/dL یا بالاتر نشاندهنده دیابت است.
- آزمایش هموگلوبین A1C: میانگین قند خون را در ۲ تا ۳ ماه گذشته اندازهگیری میکند. نتیجه ۶.۵٪ یا بالاتر نشاندهنده دیابت است.
در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایش آنتیباد برای شناسایی دیابت نوع یک از نوع دو تجویز کند.
در مورد دیابت نوع ۱ بیشتر بخوانید.
مدیریت و درمان
درمان دیابت نوع دو بر سه پایه اصلی استوار است:
۱. تغییر سبک زندگی (افزایش فعالیت بدنی و اصلاح رژیم غذایی)
۲. دارودرمانی
۳. پایش منظم قند خون
مدیریت این بیماری عمدتاً بر عهده خود فرد است و با راهنمایی پزشک در تخصص غدد، پزشک عمومی و تغذیه انجام میشود.
فعالیت بدنی
ورزش منظم به دلایل زیر برای کنترل دیابت نوع دو مفید است:
- کاهش قند خون در کوتاهمدت و بلندمدت
- بهبود جریان خون و فشار خون
- کمک به مدیریت استرس
- کمک به کاهش وزن
- افزایش سطح انرژی و بهبود خلقوخو
تغییرات رژیم غذایی
یک برنامه غذایی شخصیشده با کمک پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم میشود. به طور کلی مواد غذایی زیر به حفظ سطح سالم قند خون کمک میکنند:
- پروتئینهای کمچرب
- سبزیجات غیرنشاستهای
- چربیهای غیراشباع
- کربوهیدراتهای پیچیده
داروها
داروهای رایج شامل موارد زیر است:
- داروهای خوراکی مانند متفورمین
- آگونیستهای GLP-1 (تزریقی)
- انسولین (در انواع مختلف)
- داروهای کنترل فشار خون و کلسترول در صورت نیاز
در مورد ویتامین D و اثرات آن بر دیابت بیشتر بخوانید.
پایش قند خون
پایش منظم قند خون به ارزیابی اثربخشی درمان کمک میکند. روشهای اصلی شامل دستگاه اندازهگیری قند خون (گلوکومتر) و سیستم پایش مداوم قند (CGM) است.
دیابت نوع دو یک بیماری مزمن است و درمان قطعی ندارد، اما با مدیریت صحیح میتوان آن را به خوبی کنترل کرد و از عوارض آن پیشگیری نمود.
پیشگیری از دیابت نوع ۲
راهکارهای کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ شامل مواردی مانند فعالیت بدنی منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته)، حفظ وزن سالم، تغذیه مناسب و عدم مصرف دخانیات است. با این حال، در برخی افراد با زمینه ژنتیکی قوی، حتی تغییرات سبک زندگی ممکن است برای پیشگیری کامل کافی نباشد.
منبع: my.clevelandclinic.org
بدون دیدگاه