آشنایی با ساختار مفاصل

بطور کلی به نقطه ای که استخوان ها در کنار یکدیگر قرار میگیرند مفصل میگویند.اصلیترین وبارزترین هدف مفاصل امکان حرکت اعضای بدن است. مفاصل موجب میشوند تا استخوان ها بتوانند در کنار هم حرکت کنند و این حرکت موجب تغییر شکل اسکلت و بدنبال آن تغییر شکل کل بدن میشود و این تغییر شکل است که به انسان اجاره میدهد تا بتواند بر روی محیط پیرامون خود تاثیر بگذارد و یا موقعیت خود را در مکان جابجا کند.

غالبا در محل مفاصل مرتبط با بدن ، استخوان ها به مقدارکمی بزرگتر میشوند واین بدلیل فراهم کردن امکان بیشتر سطح تماس است . این افزایش سطح تماس هم موجب حرکت بهتر و هم پایداری بیشتر در حین حرکت میشود.

از آنجاییکه مفصل قسمتی از سیستم حرکتی بدن انسان است که فعالیت زیادی دارد بنابراین بیشتز دزمعرض مواجهه با اختلال قرارمی گیرد  بیشترین بیماری های سیستم حرکتی بدن در مفاصل است. درد، تورم و خشکی در حرکت از معمول ترین مشکلات سیستم حرکتی است که به علت اختلال در کارکرد مفصل بوجود میاید.

تقسیم بندی مفاصل

مفاصل  از لحاظ ساختمان به سه دسته ؛  لیفی ، غضروفی و سینوویال   تقسیم می شوند :

1:   مفاصل لیفی (Fibrous) :

به آن دسته از مفاصلی  که ماده متصل‌کننده دو استخوان بافت همبند رشته‌ای (لیفی) است و به این خاطر به آن‌ها مفصل رشته‌ای (Fibrous) یا مفصل لیفی گفته می‌شود که  شامل ۳ دسته اصلی می باشند :

1: مفاصل درزی

2 : مفاصل گومفوزیس

3 : مفاصل با رابط بافت هم بند

2:  مفاصل غضروفی:

مفصلی که درآن ماده متصل کننده بین دواستخوان از جنس غضروف باشد مفصل غضروفی

(Cartilaginous joint) گفته می شود انواع مفصلهای غضروفی عبارتند از :

مفاصل سین کندروز ، مانند مفصل بین دیافیر و اپی استخوان های دراز

مفاصل سیمفیز ، مانند مفاصل بین مهره های ستون فقرات

3:  ساختمان مفاصل سینوویال:

بخشهای اصلی مفاصل سینوویال  عبارتند از :سطوح مفصلی ،غشاء سینوویال ، کپسول مفصلی و رباط‌هاپ

این مفاصل از نظر نوع حرکت  به سه مدل  ثابت ، نیمه متحرک و متحرک تقسیم بندی می گردند.

دسته بندی مفاصل از لحاظ کارکرد

1: مفصل متحرک، یا دی آرتروز  Diarthrosis

در این نوع مفاصل دو استخوانی که مفصل را تشکیل میدهند بصورت  آزادانه در کنار هم حرکت میکنند. بعنوان مثال میتوانیم  مفصل مچ دست یا زانو را نام ببریم  در مفصل زانو استخوان درشت نی کاملا در مقابل استخوان ران حرکت کرده و به جلو و عقب حرکت دارد.

2:  مفصل نیمه متحرک یا آمفی آرتروز  Amphiarthrosis

در این نوع مفاصل استخوان های تشکیل دهنده مفصل توسط بافتی دیگر به هم اتصال دارند گرچه این استخوان ها میتوانند نسبت به هم حرکت داشته باشند امااین حرکت بصورت آزادانه نمیباشد . مثلا میتوان از مفاصل بین دو مهره کمری یا مفصل بین استخوان های درشت نی و نازک نی در ناحیه زانو نام برد.

3:  مفصل بدون حرکت یا سین آرتروز  Synarthrosis

در این مفاصل دو سر استخوان ها بوسیله  غضروف یا رباط به هم متصل شده و عملا حرکتی بین دو استخوان وجود ندارد. مثل مفصل بین استخوان های جمجمه

گرچه جمجمه از تعدادی استخوان صفحه های در کنار هم درست شده است که از هم جدا هستند ولی این استخوان ها نسبت به هم حرکتی ندارند.

انواع مفاصل متحرک

مفاصل متحرک انواع گوناگونی دارند که عبارتند از :

مفصل گوی و کاسه ای Ball and socket joint

مفصل لولایی Hinge joint

مفصل محوری Pivot joint

مفصل لقمه ای Condyloid joint

مفصل لغزنده Sliding joint

فصل زینی شکل Saddle joint

دردمفاصل

یکی از شایع ترین وبارزترین  دردهای مفصلی دردهایی هستند که به علت یک آسیب دیدگی و جراحت فیزیکی به وجود می آیند. در این جا عامل اصلی و ریشه آسیب دیدگی در واقع همان ضربه یا جراحتی است که به مفصل وارد شده است. مثلاً ممکن است موقع ورزش کردن یا فعالیت فیزیکی مفصل تان آسیب دیده باشد. فوتبالل وفوتسال ، والیبال ، بسکتبال  … از ورزش هایی هستند که آسیب دیدگی مفاصل در آن ها به کرات اتفاق می افتد. تصادف با اتومبیل هم معمولاً آسیب دیدگی مفاصل را در پی دارد. جراحت و ضربه ای که به مفصل وارد می شود هم می تواند به خود مفصل و استخوان آسیب وارد کند و هم بافت های اطراف آن و عضلات و تاندون هایی که در عملکرد مفصل مشارکت دارند را دچار مشکل کند. در واقع شایع ترین نوع آسیب دیدگی مربوط به جراحت مفصل مربوط به استخوان ها یا خود مفصل نیست بلکه این عضلات، تاندون ها و رباط ها هستند که دچار پارگی و کشیدگی می شوند و عملکرد مفصل را مختلف می کنند.