آرتروز زانو شایعترین نوع بیماری تخریبی مفاصل است که میلیونها نفر در سراسر جهان به آن مبتلا هستند. این عارضه پیشرونده که به دلیل ساییدگی و فرسایش غضروف محافظ مفصل زانو ایجاد میشود، با علائمی مانند درد شدید، تورم، خشکی و کاهش دامنه حرکتی همراه است. عوامل مختلفی از جمله افزایش سن، چاقی، آسیبهای قدیمی و وراثت در بروز آرتروز زانو نقش دارند. اگرچه درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما مدیریت آن از طریق ترکیبی از روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، تزریق و کاهش وزن، و در موارد پیشرفته، عمل جراحی تعویض مفصل زانو، میتواند به کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک شایانی کند.
فهرست مطلب:
- آرتروز زانو چیست؟
- مراحل بیماری
- علائم بیماری
- عوارض آرتروز زانو
- علل بیماری
- عوامل خطر بیماری
- آزمایشهای تشخیصی بیماری
- مدیریت و درمان
- پیشگیری از آرتروز زانو
آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو زمانی اتفاق میافتد که غضروف مفصل زانو تحلیل میرود و باعث میشود استخوانها مستقیما روی یکدیگر ساییده شوند. این اصطکاک منجر به درد و تورم در زانو و در نهایت سفتی مفصل میشود. آرتروز یک بیماری تخریبی مفصل است که نتیجه فرسودگی تدریجی و گذر زمان محسوب میشود. این بیماری بسیار شایع است و زانو که در طول زندگی فشار زیادی را متحمل میشود، یکی از شایعترین مفاصل درگیر است.
آرتروز (OA) زانو یک بیماری پیشرونده و بلندمدت است که درمان قطعی ندارد. با این حال، روشهای درمانی بسیاری برای کند کردن روند پیشرفت و کاهش علائم آن وجود دارد و تغییر در سبک زندگی نیز میتواند کمککننده باشد. اما این بیماری تمایل دارد با گذشت زمان بدتر شود و در نهایت ممکن است منجر به ناتوانی شود. پزشک شما روند پیشرفت آرتروز را تحت نظر خواهد گرفت. زمانی که بیماری به طور جدی بر زندگی شما تأثیر بگذارد، جراحی یک گزینه درمانی محسوب میشود.
مراحل آرتروز زانو
اگرچه مراحل قطعی و جهانی برای آرتروز زانو تعریف نشده است، اما این یک بیماری تخریبی است که به روشی قابل پیشبینی پیشرفت میکند. (این موضوع، آرتروز را از سایر انواع التهاب مفصل در زانو متمایز میکند). پزشک ممکن است از مراحل یا سطوح برای توضیح میزان پیشرفت بیماری شما استفاده کند. درک چگونگی پیشرفت آرتروز میتواند به شما کمک کند تا علائم خود و آنچه در آینده انتظار میرود را بهتر بفهمید.
این مراحل عبارتند از:
- مرحله ۱ (جزئی): در این مرحله، مقداری ساییدگی و فرسایش در غضروف مفصل زانو وجود دارد. احتمالاً هنوز هیچ دردی احساس نکردهاید.
- مرحله ۲ (خفیف): در مرحله خفیف، ممکن است احساس درد و سفتی را در مفصل زانو خود حس کنید، اما هنوز غضروف کافی برای جلوگیری از ساییده شدن مستقیم استخوانها به هم وجود دارد.
- مرحله ۳ (متوسط): در این مرحله، غضروف شما به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. این امر باعث درد بیشتر، به ویژه هنگام دویدن، راه رفتن، چمباتمه زدن و زانو زدن میشود. همچنین ممکن است سفتی بیشتر یا دشواری در حرکت مفصل، به ویژه پس از یک دوره طولانی بیحرکتی، تجربه کنید.
- مرحله ۴ (شدید): در این مرحله به دلیل از بین رفتن غضروف زانو, استخوانها در هنگام حرکت مستقیم روی هم ساییده میشوند. زانوی شما سفت، دردناک و احتمالا غیرقابل حرکت است. در این مرحله، ممکن است جراحی تعویض مفصل زانو انجام شود.
علائم
درد زانو شایعترین علامت آرتروز زانو است. ممکن است زانوی شما زمانی که فشار روی آن میآورید، وقتی آن را حرکت میدهید یا حتی در حالت نشسته نیز درد بگیرد. سایر علائم آرتروز زانو شامل:
- زانوی شما به ویژه پس از بیدار شدن یا پس از طولانی نشستن، احساس سفتی میکند.
- زانو متورم یا پفکرده به نظر میرسد.
- هنگام حرکت زانو صدای تق تق یا سایش میدهد.
- زانو احساس لقی یا بیثباتی میکند، انگار که میخواهد خم شود یا “زیر بدن برود”.
- زمانی که سعی میکنید زانو را حرکت دهید، قفل میکند یا احساس میکنید گیر کرده است.
عوارض احتمالی آرتروز زانو
با پیشرفت آرتروز زانو، میتواند باعث بروز برخی عوارض جانبی منفی شود، از جمله:
- بیثباتی مفصل: با کاهش استفاده از زانوها، عضلات حمایتکننده آن ضعیفتر میشوند و این امر باعث بیثباتی مفصل میگردد. این موضوع میتواند روی نحوه راه رفتن شما تأثیر بگذارد و خطر آسیب را افزایش دهد.
- خار استخوان (زائده استخوانی): از دست دادن غضروف و اصطکاک در استخوانها میتواند باعث رشد برآمدگیهای استخوانی به نام خار استخوان شود. این زائدهها میتوانند باعث اصطکاک و التهاب بیشتر در مفصل شوند.
- کیست بیکر: زمانی که غشای سینوویال پوشاننده کپسول مفصل از طریق یک پارگی بیرون میزند، مایع مفصلی را درون این برآمدگی به دام میاندازد و یک کیست در پشت مفصل زانو تشکیل میدهد.
- اختلالات خلقی: ابتلا به آرتروز میتواند خطر اضطراب و افسردگی را افزایش دهد. محدودیتهای جدید، چالش های حرکتی و درد مزمن همگی در این امر نقش دارند. همچنین وضعیت خلقی شما میتواند این علائم را تشدید کند.
علل آرتروز زانو
آرتروز زانو زمانی اتفاق میافتد که غضروف مفصل زانو فرسوده میشود. غضروف انتهای استخوانهایی که در مفصل زانو به هم میرسند را میپوشاند. این لایه، بالشتکی فراهم میکند که اجازه میدهد استخوانها به نرمی روی هم بلغزند. همچنین در هنگام وارد آوردن وزن روی زانو، ضربه را جذب میکند. وقتی غضروف از بین میرود، نمیتواند دوباره رشد کند. با از دست دادن آن، تحرک مفصل نیز به تدریج کاهش مییابد.
آرتروز معمولاً فقط نتیجه فرسودگی تدریجی و طبیعی مفصل در گذر زمان است. گاهی اوقات عوامل ثانویه، مانند یک آسیب دیدگی یا فشار اضافی روی زانوها، باعث تسریع این فرسودگی میشوند. غضروف زانوهای شما مانند کمکفنر ماشین است که آن را از دست اندازها و ضربهها محافظت میکند. اگر روی جادههای ناهموار رانندگی کنید، کمکفنرها سریعتر فرسوده میشوند. اگر روی جادههای هموار رانندگی کنید، کمکفنرها مدت بیشتری دوام میآورند.
عوامل خطر آرتروز زانو
در موارد زیر ممکن است ممکن است به ابتلا به آرتروز زانو باشید:
- شاخص توده بدنی (BMI) شما ۳۰ یا بیشتر باشد (دارای اضافه وزن).
- زانوی شما آسیب دیده باشد یا سابقه آسیب قدیمی در زانو داشته باشید.
- به دلیل شغل یا ورزش، اغلب فشار زیادی به زانوی خود وارد کنید.
- سابقه ارثی برای ابتلا به آرتروز زانو داشته باشید.
- استخوانها یا مفاصل کج داشته باشید، مانند حالت “پای ضربدری”.
تشخیص و آزمایشها
پزشک ابتدا با پرسش درباره علائم و معاینه فیزیکی زانوی شما شروع میکند. آنها موارد زیر را بررسی میکنند:
- آیا زانوی شما تغییر رنگ داده، متورم یا دردناک است.
- آیا در نقطه خاصی از زانو درد احساس میکنید.
- آیا نشانهای از آسیب دیدگی زانو وجود دارد.
- میزان دامنه حرکتی زانو (محدوده حرکتی).
- آیا مفصل زانو احساس لق بودن یا بیثباتی میدهد.
- نحوه راه رفتن شما با زانو.
سپس پزشک تصویربرداری را انجام میدهد. معمولاً عکسبرداری با اشعه ایکس شواهدی از آرتروز زانو را نشان میدهد. در برخی موارد، اگر نیاز به بررسی دقیقتر بافتهای مفصل باشد، ممکن است امآرآی یا CTScan نیز تجویز شود.
در مورد آرتروز لگن و ران نیز مطالعه کنید.
مدیریت و درمان
درمانهای آرتروز زانو شامل تغییرات سبک زندگی، درمانهای غیرجراحی و جراحی است. معمولاً پزشکان ابتدا درمانهای غیرجراحی را امتحان میکنند و در صورت عدم نتیجهگیری، جراحی را توصیه میکنند.
درمانهای غیر جراحی آرتروز زانو:
- استفاده از مسکنها
- فیزیوتراپی
- کاهش وزن (در برخی موارد)
- استفاده از بریس زانو
- تزریق کورتیزون (استروئید)
- تزریق ژل به زانو (ویسکوساپلمنتیشن)
- تزریق بلوک عصب ژنیکولار
- تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP)
درمانهای جراحی آرتروز زانو:
این درمانها شامل موارد زیر هستند:
- جایگزینی غضروف
- بازسازی استخوان زانو (استئوتومی)
- تعویض جزئی مفصل زانو
- جراحی تعویض مفصل
آیا میتوان از آرتروز زانو پیشگیری کرد؟
از آنجا که معمولاً هیچ علت واحدی برای آرتروز زانو وجود ندارد، نمیتوان به طور کامل از آن پیشگیری کرد. اما با کاهش فشار و استرس روی مفصل زانو میتوان خطر ابتلا را کاهش داد. برای مثال:
- اگر شغل شما فشار زیادی روی زانوها وارد میکند، راههایی برای تغییر نحوه انجام کار بیابید.
- اگر میدوید یا پیادهروی میکنید، به جای سطوح سخت مانند آسفالت، از زمینهای نرم استفاده کنید.
- برنامه ورزشی خود را با فعالیتهای کمفشاری مانند شنا یا دوچرخهسواری متنوع کنید.
- اگر اضافه وزن دارید، کاهش تنها ۱۰٪ از وزن بدن میتواند خطر ابتلا به آرتروز زانو را به طور چشمگیری کاهش دهد.
این بیماری در صورت عدم درمان میتواند به تدریج باعث تغییر شکل مفصل و اختلال در انجام فعالیتهای روزمره شود. از اینرو مراجعه به فوق تخصص روماتولوژی برای مدیریت مؤثر این بیماری ضروری است، زیرا این متخصصان با بهرهگیری از روشهای تشخیصی پیشرفته (مانند تصویربرداری و آزمایشهای تخصصی) و ارائه درمانی جامع (شامل داروهای ضدالتهاب، تمرینات توانبخشی، تزریق استروئید یا PRP و در موارد پیشرفته ارجاع برای جراحی) نه تنها به کاهش درد کمک میکنند، بلکه روند پیشرفت بیماری را کنترل کرده و کیفیت زندگی بیماران را بهبود میبخشند. برای دریافت نوبت دهی پزشکان روماتولوژی کلیک کنید.
منبع: my.clevelandclinic.org
بدون دیدگاه