علت گزگز و ضعف عضلانی در روماتیسم عمدتاً ناشی از التهاب مزمن و فعالیت بیماری در مفاصل و بافت‌های اطراف است. در بیماری‌های روماتیسمی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس یا واسکولیت، سیستم ایمنی به بافت‌های سالم حمله می‌کند. این التهاب می‌تواند با ایجاد فشار بر روی اعصاب محیطی (نوروپاتی) منجر به گزگز (خواب‌رفتگی) شود. همچنین، التهاب مستقیم عضلات (میوزیت) یا تحلیل عمومی عضلات به دلیل درد و کاهش حرکت طولانی‌مدت، ضعف عضلانی را به دنبال دارد. علاوه بر این، برخی داروهای مورد استفاده در درمان نیز می‌توانند عوارض عصبی یا عضلانی ایجاد کنند. بنابراین، علت گزگز و ضعف عضلانی در روماتیسم را باید جدی گرفت و با مراجعه به روماتولوژیست و آزمایش نوار عصب و عضله، برای تشخیص دقیق و کنترل بیماری اقدام نمود.
آرتریت روماتوئید (RA) می‌تواند باعث بی‌حسی و گزگز شود. این بیماری التهابی و خودایمنی که عمدتاً مفاصل را تحت تأثیر قرار می‌دهد، می‌تواند التهاب را به اعصاب اطراف گسترش دهد و منجر به احساس سوزن‌سوزن شدن گردد. علائمی مانند بی‌حسی و گزگز نباید نادیده گرفته شوند. این علائم می‌توانند نشان‌دهنده فشردگی عصب، آسیب عصبی و التهاب باشند که حاکی از بدتر شدن بیماری آرتریت روماتوئید است.
این مقاله به علت گزگز و ضعف عضلانی در روماتیسم و چگونگی یافتن راه‌های تسکین آن می‌پردازد:
- بی‌حسی و گزگز به عنوان یک علامت آرتریت روماتوئید
- علت گزگز و ضعف عضلانی در روماتیسم چیست؟
- درمان و مدیریت بی‌حسی و گزگز
بی‌حسی و گزگز به عنوان یک علامت آرتریت روماتوئید
بی‌حسی و گزگز می‌توانند به صورت مجزا یا همراه هم رخ دهند که بستگی به شرایط ایجادکننده آنها دارد. گزگز می‌تواند خفیف تا شدید باشد و معمولاً به صورت احساس “سوزن‌سوزن شدن” است که ممکن است هنگام به خواب رفتن اندام‌ها تجربه کنید. این احساس معمولاً در قسمت‌هایی از بدن مانند بازوها، پاها، دست‌ها، انگشتان، کف پا یا انگشتان پا رخ می‌دهد.
علائم بی‌حسی و گزگز در آرتریت روماتوئید بسته به میزان آسیب یا فشردگی اعصاب می‌تواند متفاوت باشد، اما می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- از دست دادن حس
- احساس سوزن‌سوزن شدن
- احساس سوزش
- احساس خارش در پوست
- ضعف عضلانی
- حساسیت پوستی
علت گزگز و ضعف عضلانی در روماتیسم چیست؟
وقتی التهاب مفاصل ناشی از آرتریت روماتوئید بر اعصاب مجاور تأثیر می‌گذارد، می‌تواند منجر به آسیب یا فشردگی عصب شود که نتیجه آن بروز علائم بی‌حسی و گزگز است. با گذشت زمان، غضروف تجزیه شده و فضای بین استخوان‌ها کاهش می‌یابد، در نتیجه مفاصل می‌توانند ناپایدار یا سفت شوند. علاوه بر این، رباط‌هایی که استخوان‌ها را به هم متصل کرده و از مفاصل حمایت می‌کنند نیز ملتهب می‌شوند و این باعث شل شدن آنها و کاهش تواناییشان در حمایت از مفاصل می‌گردد. این تغییرات می‌توانند باعث انحراف مفاصل از تراز صحیح خود شوند. اگر آرتریت روماتوئید درمان نشود، می‌تواند منجر به آسیب دائمی و غیرقابل برگشت مفصل شود.به دلیل این تغییرات التهابی در مفاصل و ساختارهای اطراف، چندین بیماری دیگر که بر قسمت‌هایی از سیستم عصبی تأثیر می‌گذارند، اغلب با آرتریت روماتوئید مرتبط هستند، از جمله:
- سندرم تونل کارپال
- نوروپاتی محیطی
- نوروپاتی خودکار
- فشردگی نخاع
سندرم تونل کارپال
سندرم تونل کارپال زمانی رخ می‌دهد که عصب میانی که از مچ دست از سمت بازو به کف دست می‌گذرد، تحت فشار قرار گیرد و منجر به بی‌حسی، گزگز و ضعف در انگشتان شود. از آنجایی که آرتریت روماتوئید معمولاً مچ دست‌ها را تحت تأثیر قرار داده و باعث تخریب استخوان و شلی رباط‌ها می‌شود، ارتفاع تونل کارپال اغلب کاهش یافته و فشار بر عصب میانی درون آن افزایش می‌یابد.
نوروپاتی محیطی
نوروپاتی محیطی در نتیجه آسیب به سیستم عصبی محیطی رخ می‌دهد که از بسیاری از اعصاب بدن از جمله اعصاب دست‌ها و پاها تشکیل شده و سیگنال‌ها را به مغز و نخاع ارسال و از آنها دریافت می‌کند. دست‌ها و پاها شایع‌ترین نواحی تحت تأثیر نوروپاتی محیطی هستند.
یک مطالعه کوچک نشان می‌دهد که نوروپاتی محیطی می‌تواند در یک سوم افراد مبتلا به این بیماری خودایمنی رخ دهد و خطر آن با افزایش سن بیشتر می‌شود.دلایل متعددی برای نوروپاتی محیطی وجود دارد که می‌تواند منجر به درد عصبی در دست‌ها و پاهای افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید شود. این موارد شامل فشردگی عصب، سمیت دارویی، واسکولیت و آمیلوئیدوز است.
داروهای مورد استفاده برای درمان RA نیز می‌توانند باعث نوروپاتی شوند. به ویژه، مشخص شده است که مهارکننده‌های فاکتور نکروز تومور (TNF) خطر نوروپاتی محیطی را افزایش می‌دهند. اگر مشکوک هستید که بی‌حسی و گزگز در پاها یا دست‌های شما مربوط به داروهایتان است، با پزشک خود صحبت کنید. تغییر داروها ممکن است کمک‌کننده باشد.
نوروپاتی خودکار
نوروپاتی خودکار با آسیب به اعصابی که اندام‌های داخلی شما را کنترل می‌کنند، رخ می‌دهد. اگرچه علت دقیق نوروپاتی خودکار در روماتیسم مفصلی به طور کامل شناخته نشده است، اما تصور می‌شود که اتوآنتی‌بادی‌های در گردش و پروتئین‌های التهابی افزایش‌یافته به عصب واگ آسیب می‌رسانند. نوروپاتی خودکار می‌تواند باعث پارستزی (احساس سوزش یا گزگز در اندام‌ها) و همچنین بی‌حسی و گزگز شود.
فشردگی نخاع
آرتریت روماتوئید در ستون فقرات می‌تواند باعث التهاب و کاهش فضای مفصلی درون مهره‌ها شود که می‌تواند منجر به فشردگی نخاع و در نتیجه درد عصبی، ضعف، بی‌حسی و گزگز گردد. اگر فشردگی در ستون فقرات گردنی (ناحیه گردن) رخ دهد، علائم معمولاً در بازوها تجربه می‌شوند، در حالی که اگر فشردگی در ستون فقرات کمری (ناحیه کمر) اتفاق بیفتد، علائم اغلب در پاها ظاهر می‌شوند.
درمان و مدیریت بی‌حسی و گزگز
فعالیت بدنی منظم و حرکات کششی می‌توانند به بهبود تحرک مفاصل، افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش فشار روی اعصاب کمک کرده و در درمان بی‌حسی و گزگز موثر باشند.
۱. کنترل بیماری روماتیسمی زمینه ای:
- داروهای ضد روماتیسمی تعدیل‌کننده بیماری (DMARDs): مانند متوترکسات، برای کنترل فعالیت بیماری و پیشگیری از آسیب مفصلی و التهابی که به اعصاب و عضلات فشار می‌آورد.
- داروهای بیولوژیک: مانند مهارکننده‌های TNF (اینفیلیکسیماب، آدالیموماب) یا سایر گروه‌ها، زمانی که التهاب شدید باشد و به DMARDهای معمول پاسخ ندهد.
- کورتیکواستروئیدها (پردنیزولون): برای کاهش سریع التهاب در موارد حاد، ولی به دلیل عوارض بلندمدت، مصرف آن محدود و تحت نظارت است.
۲. درمان‌های اختصاصی علائم عصبی (نوروپاتی)
- داروهای تعدیل‌کننده درد عصبی: مانند گاباپنتین یا پرگابالین برای کاهش گزگز، درد و سوزش ناشی از آسیب عصبی.
- داروهای ضدافسردگی خاص (مثل دولوکستین): که در دوزهای پایین برای درد عصبی مؤثر هستند.
- ویتامین‌های گروه B (به ویژه B1، B6، B12): در صورت کمبود، ممکن است به ترمیم عملکرد عصب کمک کنند.
- درمان‌های موضعی: مانند کرم‌های حاملیدوکائین یا کپسایسین برای تسکین موضعی.
سایر گزینه‌های مدیریت نوروپاتی محیطی شامل موارد زیر می‌شود:
- داروهای مسکن بدون نسخه مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
- کرم‌ها یا چسب‌های موضعی تسکین‌دهنده درد (مانند لیدوکائین)
- داروهای تجویزی برای کاهش درد، التهاب و سیگنال‌های عصبی، از جمله کورتیکواستروئیدها، نئورونتین (گاباپنتین)، اپیوئیدها، مهارکننده‌های بازجذب سروتونین و ایمونوگلوبولین درمانی تزریقی
- فیزیوتراپی برای بهبود قدرت و دامنه حرکتی
- کنترل قند خون از طریق رژیم غذایی، ورزش، مدیریت وزن و دارو
- رژیم غذایی سالم و اصلاح کمبود ویتامین‌ها
- استفاده از کفش‌های محافظ
- آتل‌بندی دست برای سندرم تونل کارپال
- آزادسازی جراحی برای رفع به‌دام‌افتادگی عصب
- تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS) برای تسکین درد
۳. مدیریت ضعف عضلانی
- فیزیوتراپی و ورزش درمانی: تمرینات تقویتی ملایم و دامنه حرکتی برای جلوگیری از آتروفی (تحلیل) عضلات و حفظ قدرت عضلانی.
- کاردرمانی: آموزش روش‌های جبرانی برای انجام فعالیت‌های روزمره با وجود ضعف عضلانی.
- استراحت و مدیریت انرژی: پرهیز از فعالیت‌های شدید که باعث خستگی مفرط می‌شود.
۴. مداخلات غیردارویی
- شنا و ورزش در آب (آب‌درمانی): کاهش فشار بر مفاصل و عضلات در حین تقویت آنها.
- تکنیک‌های کاهش استرس: مانند مدیتیشن و یوگای ملایم، زیرا استرس می‌تواند علائم را تشدید کند.
- تغذیه مناسب: رژیم ضدالتهاب (غنی از امگا-۳، میوه‌ها و سبزیجات) و حفظ وزن ایده‌آل برای کاهش بار روی مفاصل و عضلات.
۵. مدیریت فشردگی عصب (مانند سندرم تونل کارپال)
- آتل‌بندی (اسپلینت): برای بی‌حرکت کردن موقت و کاهش فشار روی عصب.
- تزریق کورتیکواستروئید موضعی: برای کاهش التهاب اطراف عصب.
- جراحی: در موارد شدید و مقاوم که فشردگی عصب به درمان‌های محافظه‌کارانه پاسخ ندهد.
نکته:
برخی داروهای روماتیسم ممکن خود عوارض عصبی ایجاد کنند (مانند برخی داروهای بیولوژیک). پزشک باید وضعیت را ارزیابی و در صورت لزوم دارو را تغییر دهد.
کلام آخر
به‌طور خلاصه، علت گزگز و ضعف عضلانی در روماتیسم اغلب با التهاب مفاصل، درگیری اعصاب اطراف، کم‌تحرکی طولانی‌مدت یا عوارض برخی داروها مرتبط است و در بیشتر موارد با تشخیص به‌موقع کاملاً قابل کنترل است. خوشبختانه با بررسی دقیق علت زمینه‌ای، تنظیم صحیح داروها، فیزیوتراپی هدفمند و اصلاح سبک زندگی، می‌توان شدت این علائم را به‌طور چشمگیری کاهش داد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید. در مرکز روماتیسم ایران با بهره‌گیری از پزشکان متخصص ، روش‌های تشخیصی پیشرفته در بکارگیری نوار عصب و عضله و برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده، مسیر درمان با امید، آگاهی و همراهی بیمار طی می‌شود تا بازگشت به فعالیت‌های روزمره با اطمینان بیشتری امکان‌پذیر باشد.
منبع: www.verywellhealth.com
بدون دیدگاه