سندرم شانه یخ زده که با نامهای کپسولیت چسبنده نیز شناخته میشود، یک عارضه دردناک در ناحیه شانه است که با خشکی و کاهش دامنه حرکتی مفصل مشخص میگردد. این بیماری معمولاً بهتدریج و در سه مرحله اصلی (یخزدگی، انجماد و ذوب) پیشرفت میکند و باعث میشود انجام فعالیتهای روزانه مانند لباس پوشیدن یا شانه کردن مو به چالشی بزرگ تبدیل شود. اگرچه علت دقیق سندرم شانه یخ زده بهطور کامل شناخته نشده است، اما عوامل خطر شامل دیابت، بیماریهای تیروئید، بیحرکتی طولانیمدت پس از آسیب یا جراحی میباشند. خوشبختانه، اکثر موارد این سندرم با روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، تمرینات کششی و تزریق کورتیکواستروئید بهبود مییابند و تشخیص و درمان به موقع نقشی کلیدی در تسریع روند بهبودی و بازگشت به زندگی عادی دارد.
فهرست مطالب:
سندرم شانۀ یخ زده چیست؟
شانۀ یخزده یک عارضه دردناک است که در آن دامنه حرکتی شانه شما محدود میشود. این مشکل زمانی رخ میدهد که بافت همبند محکم اطراف مفصل شانه (به نام کپسول مفصل شانه) ضخیم، سفت و ملتهب میشود. کپسول مفصل شامل رباطهایی است که سر استخوان بازو را به حفرۀ Glenoid (گلنوئید) کتف متصل میکند و مفصل را محکم در جای خود نگه میدارد. این ساختار معمولاً به عنوان مفصل گوی و کاسهای شناخته میشود.
این عارضه به این دلیل “یخزده” نامیده میشود که هرچه درد بیشتری احساس کنید، تمایل کمتری برای استفاده از شانه خود خواهید داشت. عدم استفاده باعث ضخیم و سفت شدن کپسول شانه میشود و حرکت دادن شانه را حتی دشوارتر میکند ( در این حالت شانه در موقعیت خود “قفل” یا “یخ” میزند).
علائم و علل سندرم شانه یخ زده:
پزشکان علائم شانۀ یخزده را به سه مرحله تقسیم میکنند:
- مرحلۀ “انجماد” یا دردناک: در این مرحله، شانه شما سفت میشود و حرکت دادن آن دردناک است. درد به تدریج افزایش مییابد و ممکن است در شب بدتر شود. محدودیت حرکتی شانه بیشتر میشود. این مرحله از شش هفته تا نه ماه طول میکشد.
- مرحلۀ “یخزده” یا خشکی: در این مرحله، درد ممکن است کاهش یابد، اما خشکی شانه باقی میماند. این امر انجام فعالیتهای روزمره را دشوارتر میکند. این مرحله دو تا شش ماه طول میکشد.
- مرحلۀ “ذوب” یا بهبودی: در این مرحله، درد کاهش مییابد و توانایی حرکت شانه به آرامی بهتر میشود. با بازگشت قدرت و دامنه حرکتی طبیعی، بهبودی کامل یا تقریباً کامل حاصل میشود. این مرحله از شش ماه تا دو سال طول میکشد.
علت اصلی شانۀ یخزده (کپسولیت چسبنده) چیست؟
محققان به طور دقیق نمیدانند چرا شانۀ یخزده ایجاد میشود. این عارضه زمانی رخ میدهد که التهاب باعث ضخیم و سفت شدن کپسول مفصل شانه میشود. با گذشت زمان، نوارهای ضخیم از بافت اسکار به نام چسبندگی تشکیل میشوند و مایع سینوویال کمتری برای روانکاری مفصل شانه وجود دارد. این امر حرکت و چرخش صحیح شانه را دشوارتر میکند.
چه افرادی در معرض خطر هستند؟
عوامل خطر زیر احتمال ابتلای شما به سندرم شانه یخ زده را افزایش میدهند:
- سن: شانۀ یخزده معمولاً بزرگسالان بین 40 تا 60 سال را تحت تأثیر قرار میدهد.
- جنسیت: این عارضه در زنان شایعتر از مردان است.
- آسیب اخیر شانه: هرگونه آسیب یا جراحی شانه که منجر به نیاز به بیحرکت کردن شانه شود (مثلاً با استفاده از بریس، آویز دست، بند شانه و غیره) خطر ابتلا به شانۀ یخزده را افزایش میدهد. مثالها شامل پارگی روتاتور کاف و شکستگی استخوان کتف، ترقوه یا بازو است.
- دیابت: بین 10 تا 20 درصد از افراد مبتلا به دیابت، به شانۀ یخزده مبتلا میشوند.
- سایر بیماریها و شرایط سلامتی: این موارد شامل سکته مغزی، کمکاری تیروئید، پرکاری تیروئید، بیماری پارکینسون و بیماری قلبی میشود. سکته مغزی یک عامل خطر است زیرا ممکن است حرکت بازو و شانه محدود شود.
تشخیص و آزمایش ها
برای تشخیص سندرم شانه یخ زده ، پزشک پس از بررسی علائم سوابق پزشکیتان را بررسی میکند. همچنین یک معاینۀ فیزیکی از بازوها و شانههای شما انجام خواهد داد. او:
- شانه شما را در تمام جهتها حرکت میدهد تا دامنۀ حرکتی و وجود درد در حین حرکت را بررسی کند.
- از شما میخواهد شانه خود را حرکت دهید تا “دامنۀ حرکت فعال” شما را مشاهده کند.
- این دو نوع حرکت را با هم مقایسه میکند. افراد مبتلا به شانۀ یخزده، در هر دو نوع حرکت فعال و غیرفعال، محدودیت دارند.
احتمالاً پزشک برای اطمینان از اینکه علت علائم شما مربوط به مشکل دیگری در شانه (مانند آرتروز) نباشد، عکسبرداری با اشعۀ ایکس از شانه را درخواست میکند. معمولاً برای تشخیص شانۀ یخزده به آزمایشهای تصویربرداری پیشرفتهتری مانند امآرآی (MRI) و سونوگرافی نیاز نیست. اما پزشک ممکن است برای بررسی مشکلات دیگر، مانند پارگی روتاتور کاف، آنها را درخواست کند.
مدیریت و درمان
درمان شانۀ یخزده معمولاً شامل روشهای تسکین درد تا پایان مرحلۀ اولیه است. اگر حرکت شانه به خودی خود بازنگردد، ممکن است برای بازیابی دامنه حرکت به فیزیوتراپی یا جراحی نیاز داشته باشید.
برخی از درمانهای ساده عبارتند از:
- کمپرس گرم و سرد: این روش به کاهش درد و تورم کمک میکند.
- داروهای کاهندۀ درد و تورم: این موارد شامل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن (ادویل®، موترین®) و استامینوفن (تایلنول®) است. پزشک ممکن است داروهای مسکن/ضدالتهاب دیگری نیز تجویز کند. برای مدیریت درد و تورم شدیدتر میتوان از تزریق کورتیکواستروئید (مانند کورتیزون) مستقیماً به درون مفصل شانه استفاده کرد.
- فیزیوتراپی: یک فیزیوتراپیست میتواند تمرینات کششی و دامنه حرکتی را به شما آموزش دهد.
- برنامۀ تمرینی در منزل: پزشک میتواند تمریناتی را که میتوانید در خانه انجام دهید به شما نشان دهد.
- تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS): استفاده از یک دستگاه کوچک و باتریخور که با مسدود کردن تکانههای عصبی، درد را کاهش میدهد.
اگر این درمانهای غیرتهاجمی پس از حدود یک سال، درد و خشکی شانۀ شما را تسکین نداده باشند، پزشک ممکن است روشهای دیگری را توصیه کند. این روشها شامل موارد زیر هستند:
مانیپولاسیون تحت بیهوشی:
در این جراحی شما تحت بیهوشی عمومی قرار گرفته و پزشک با اعمال نیرو، شانۀ شما را حرکت میدهد. این کار باعث کشش یا پارگی کپسول مفصل و شل کردن سفتی آن میشود. این امر منجر به افزایش دامنۀ حرکتی شما میشود.
آرتروسکوپی شانه:
یک روش جراحی کمتهاجم و پیشرفته است که به جراح این امکان را میدهد تا با ایجاد برشهای بسیار کوچک بر روی پوست، یک دوربین باریک (آرتروسکوپ) و ابزارهای مخصوص را به داخل مفصل شانه وارد کند. این تکنیک امکان مشاهده مستقیم و دقیق ساختارهای درون مفصل، از جمله روتاتور کاف، غضروف، لیگامانها و بورس را فراهم میسازد. همچنین برای تشخیص دقیق مشکلات پیچیده و ترمیم آسیبهای گسترده مانند پارگی روتاتور کاف، بیثباتی مکرر شانه، آسیبهای لبروم (لب گلنوئید) و سندرم شانه یخزده نیز استفاده میشود. مهمترین مزایای این روش نسبت به جراحیهای باز سنتی، شامل درد کمتر پس از عمل، کاهش قابلتوجه جای زخم، عوارض کمتر و دوره بهبودی و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره و ورزشی است.
اغلب از این دو روش به صورت ترکیبی استفاده میشود تا نتایج بهتری حاصل شود.
سوالات متداول
آینده پیش رو کپسولیت چسبنده چگونه است؟
درمانهای ساده، مانند استفاده از مسکنها و تمرینات شانه، در ترکیب با تزریق کورتیزون، اغلب برای بازیابی حرکت و عملکرد شانه در عرض یک سال یا کمتر کافی هستند. حتی اگر بیماری کاملاً بدون درمان رها شود، دامنۀ حرکت و استفاده از شانه به خودی خود ادامه یافته و بهبود مییابد، اما اغلب این روند بهبودی کندتر است. بهبودی کامل یا تقریباً کامل پس از حدود دو سال مشاهده میشود.
آیا سندرم شانه یخ زده ارتباطی با روماتیسم مفصلی دارد؟
سندرم شانه یخ زده و آرتریت روماتوئید هر دو باعث درد و محدودیت حرکت شانه میشوند، اما دو بیماری مجزا با علل متفاوت محسوب میشوند. روماتیسم مفصلی یک بیماری سیستمیک خودایمنی است که در آن بدن به غشای سینوویال مفاصل حمله میکند و باعث التهاب، درد و تخریب مفصل در چندین مفصل بدن میشود. در مقابل، سندرم شانه یخ زده یک بیماری موضعی است که به دلیل ضخیم و ملتهب شدن کپسول مفصل شانه رخ میدهد و دلیل اصلی آن اغلب ناشناخته است.
با این حال، افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی به دلیل وجود التهاب مزمن در مفاصل، بیشتر در معرض خطر ابتلا به شانه یخ زده به عنوان یک عارضه ثانویه هستند. بنابراین، در حالی که روماتیسم میتواند یک عامل خطر برای ایجاد شانه یخ زده باشد، این سندرم به خودی خود مستقیماً ناشی از روماتیسم نیست.
آیا میتوان از شانۀ یخزده پیشگیری کرد؟
اگر بلافاصله پس از هرگونه آسیب شانه، فیزیوتراپی را شروع کنید، میتوانید خطر ابتلا به شانۀ یخزده را کاهش دهید. جراح ارتوپد یا فیزیوتراپیست شما میتواند یک برنامۀ تمرینی متناسب با نیازهای خاص شما طراحی کند.
منبع: my.clevelandclinic.org
بدون دیدگاه