فیبرومیالژیا | علائم و تشخیص بیماری | نکات مراقبتی و توانبخشی

فیبرومیالژیا باعث درد در عضلات و مفاصل سراسر بدن می‌شود. همچنین می‌تواند باعث خستگی و علائم ذهنی مانند مشکلات حافظه شود. مرکز روماتیسم ایران قصد دارد اطلاعات جامعی از این بیماری در اختیارتان قرار دهد.

عناوین مورد بحث:

• بیماری فیبرومیالژیا چیست؟
• علائم
• علت بیماری
• عوامل خطر
• عوارض فیبرومیالژیا
• تشخیص
• درمان ها
• سوالات متداول

فیبرومیالژیا چیست؟

فیبرومیالژیا یک اختلال با درد گسترده اسکلتی عضلانی است که با خستگی، اختلالات خواب و حافظه و مشکلات خلقی همراه می شود. محققان بر این باورند که فیبرومیالژیا با تأثیر بر نحوه پردازش سیگنال های دردناک و غیر دردناک توسط مغز و نخاع، احساسات دردناک را تقویت می کند.

علائم اغلب پس از یک رویداد شروع می شود. مانند ضربه فیزیکی، جراحی، عفونت یا استرس روانی قابل توجه. در موارد دیگر، علائم به تدریج در طول زمان و بدون هیچ رویداد محرکی جمع می شود.زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به فیبرومیالژیا هستند. بسیاری از افرادی که فیبرومیالژیا دارند، سردرد تنشی، اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMJ)، سندرم روده تحریک پذیر، اضطراب و افسردگی نیز دارند. در حالی که هیچ درمانی برای فیبرومیالژیا وجود ندارد، اما انواع داروها, ورزش, آرامش اعصاب و کاهش استرس می توانند به کنترل علائم کمک کنند.

علائم

افراد مبتلا به فیبرومیالژیا معمولاً علائمی را تجربه می‌کنند که به صورت دوره‌ای می‌آیند و می‌روند که به آنها دوره‌های تشدید (flare-up) گفته می‌شود. گاهی اوقات، زندگی با فیبرومیالژیا می‌تواند خسته‌کننده و چالش‌برانگیز باشد.  فراز و نشیب‌های بین احساس خوب و تجربه ناگهانی تشدید علائم می‌تواند طاقت‌فرسا باشد.

علائم اولیه فیبرومیالژیا عبارتند از:

درد گسترده

درد همراه با فیبرومیالژیا اغلب به عنوان یک درد مبهم دائمی توصیف می شود که حداقل سه ماه و در هر دو طرف بدن و بالا و پایین کمر شما طول کشیده است.

خستگی

افراد مبتلا به فیبرومیالژیا حتی اگر بگویند که برای مدت طولانی می خوابند، اغلب خسته از خواب بیدار می شوند. خواب اغلب با درد مختل می شود و گاها با اختلالاتی از قبیل سندرم پاهای بی قرار و آپنه خواب همراه هستند.

مشکلات شناختی

علامتی که معمولاً به آن “مه فیبرو” گفته می شود، توانایی تمرکز و توجه بر روی کارهای ذهنی را مختل می کند.

فیبرومیالژیا اغلب همراه با شرایط دیگری نیز هست، مانند:

• سندرم روده تحریک‌پذیر
• سندرم خستگی مزمن
• میگرن و انواع دیگر سردردها
• سیستیت بینابینی یا سندرم مثانه دردناک
• اختلالات مفصل گیجگاهی فکی
• اضطراب
• افسردگی
• سندرم تاکی کاردی وضعیتی

علت بیماری

بسیاری از محققان معتقدند که تحریک عصبی مکرر باعث تغییر مغز و نخاع افراد مبتلا به فیبرومیالژیا می شود. این تغییر شامل افزایش غیرطبیعی سطوح برخی از مواد شیمیایی در مغز است که نشان دهنده درد هستند. علاوه بر این، به نظر می‌رسد گیرنده‌های درد مغز نوعی حافظه از درد ایجاد می‌کنند و حساس می‌شوند، به این معنی که می‌توانند بیش از حد به سیگنال‌های دردناک و غیر دردناک واکنش نشان دهند.

احتمالاً عوامل زیادی وجود دارد که منجر به این تغییرات می شود، از جمله:

• ژنتیک: از آنجایی که فیبرومیالژیا در خانواده ها ایجاد می شود، ممکن است جهش های ژنتیکی خاصی وجود داشته باشد که شما را مستعد ابتلا به این اختلال کند.

افراد مبتلا به فیبرومیالژیا معمولاً نسبت به اکثر افراد به درد حساس‌تر هستند. متخصصان هنوز ارتباط مستقیم را پیدا نکرده‌اند، اما فکر می‌کنند جهش‌های ژنتیکی در ژن‌های مسئول تشکیل انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز شما که سیگنال‌های درد را به بدن شما ارسال و دریافت می‌کنند، ممکن است باعث فیبرومیالژیا شوند.

• عفونت ها: به نظر می رسد برخی از بیماری ها باعث ایجاد یا تشدید فیبرومیالژیا می شوند.
• رویدادهای فیزیکی یا احساسی: فیبرومیالژیا گاهی اوقات می تواند توسط یک رویداد فیزیکی مانند تصادف رانندگی ایجاد شود. استرس روانی طولانی مدت نیز ممکن است باعث این بیماری شود.

عوامل خطر

عوامل خطر برای فیبرومیالژیا عبارتند از:

• جنسیت : فیبرومیالژیا در زنان بیشتر از مردان تشخیص داده می شود.
• سابقه خانوادگی: اگر والدین یا خواهر و برادری نیز به این بیماری مبتلا باشند، ممکن است احتمال ابتلا به فیبرومیالژیا بیشتر باشد.
• سایر اختلالات: اگر به استئوآرتریت، آرتریت روماتوئید یا لوپوس مبتلا هستید، ممکن است بیشتر به فیبرومیالژیا مبتلا شوید.
• عفونت‌ها: برخی از افراد پس از ابتلا به عفونت، به ویژه اگر علائم شدید را تجربه کنند، به فیبرومیالژیا مبتلا می‌شوند.
• استرس: میزان استرسی که تجربه می‌کنید را نمی‌توان در یک آزمایش اندازه‌گیری کرد، اما استرس بیش از حد می‌تواند بر سلامت شما تأثیر بگذارد.
• تروماها: افرادی که تروما جسمی یا عاطفی یا آسیب جدی را تجربه کرده‌اند، گاهی اوقات به فیبرومیالژیا مبتلا می‌شوند.
• تغییرات در رژیم غذایی شما یا عدم دریافت تغذیه کافی و نداشتن خواب کافی

عوارض فیبرومیالژیا

درد، خستگی و کیفیت پایین خواب مرتبط با فیبرومیالژیا می‌تواند در عملکرد شما در خانه یا محل کار اختلال ایجاد کند. ناامیدی از برخورد با شرایطی که اغلب اشتباه درک می شود نیز می تواند منجر به افسردگی و اضطراب مرتبط با سلامتی شود.

تشخیص

در گذشته، پزشکان 18 نقطه خاص از بدن فرد را بررسی می‌کردند تا ببینند وقتی محکم فشار داده می‌شد، چه تعداد از آنها دردناک است. دستورالعمل های جدیدتر کالج روماتولوژی آمریکا نیازی به امتحان کردن نقاط خاص بدن ندارد. در عوض، عامل اصلی مورد نیاز برای تشخیص فیبرومیالژیا، درد گسترده در سراسر بدن شما برای حداقل سه ماه است.برای برآورده کردن معیارها، باید حداقل در چهار مورد از این پنج ناحیه درد داشته باشید: ناحیه فوقانی چپ یا راست (شانه، بازو یا فک)، ناحیه تحتانی چپ یا راست (باسن، باسن یا ساق پا) و ناحیه محوری (گردن، پشت، سینه یا شکم).

هیچ آزمایش واحدی وجود ندارد که بتواند فیبرومیالژیا را تشخیص دهد. معمولاً پزشک شما با مقایسه چندین بیماری با علائم مرتبط، تشخیص را انجام می‌دهد. این فرآیند منجر به تشخیص نهایی شما می‌شود.پزشک شما ممکن است از آزمایش خون برای رد سایر علل شایع خستگی مانند کم‌خونی یا مشکلات غده تیروئید استفاده کند. اگر این احتمال وجود دارد که از آپنه خواب رنج می برید، پزشک ممکن است یک مطالعه خواب شبانه را توصیه کند.

درمان ها

هیچ درمان واحدی وجود ندارد که برای همه افراد مبتلا به فیبرومیالژیا مؤثر باشد. پزشک شما با شما همکاری خواهد کرد تا ترکیبی از درمان‌ها را پیدا کند که علائم شما را تسکین دهد. به پزشک خود بگویید که کدام علائم را تجربه می‌کنید و چه زمانی تغییر می‌کنند (از جمله زمانی که بهبود می‌یابند یا بدتر می‌شوند).

به طور کلی، درمان‌های فیبرومیالژیا شامل درمان دارویی و استراتژی‌های خودمراقبتی است و تاکید بر به حداقل رساندن علائم و بهبود سلامت عمومی می باشد. هیچ درمانی برای همه علائم کار نمی کند، اما امتحان انواع استراتژی های درمانی می تواند اثر تجمعی داشته باشد.

درمان‌هایی که ممکن است به آنها نیاز داشته باشید عبارتند از:

• تمریناتی مانند کشش یا تمرینات قدرتی
• درمان خواب.
• درمان شناختی رفتاری
• درمان مدیریت استرس

داروها

داروها به کاهش درد فیبرومیالژیا و بهبود خواب کمک می کنند. انتخاب های رایج عبارتند از:

• مسکن ها: مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن، ایبوپروفن یا ناپروکسن سدیم ممکن است مفید باشند. داروهای اپیوئیدی (یا مورفین‌محور) توصیه نمی شود، زیرا می توانند منجر به عوارض جانبی و وابستگی قابل توجهی شوند و به مرور زمان درد را تشدید کنند.
• داروهای ضد افسردگی: دولوکستین و میلناسیپران ممکن است به کاهش درد و خستگی مرتبط با فیبرومیالژیا کمک کنند. پزشک شما ممکن است آمی تریپتیلین یا سیکلوبنزاپرین شل کننده عضلانی را برای کمک به بهبود خواب تجویز کند.
• داروهای ضد تشنج: داروهای طراحی شده برای درمان صرع اغلب در کاهش انواع خاصی از درد مفید هستند. گاباپنتین (نورونتین) گاهی اوقات برای کاهش علائم فیبرومیالژیا مفید است، در حالی که پره گابالین (لیریکا) اولین دارویی بود که توسط سازمان غذا و دارو برای درمان فیبرومیالژیا تایید شده بود.
• داروهای بدون نسخه (OTC) یا تجویزی برای تسکین درد.

توانبخشی و نکات مراقبتی در درمان

انواع درمان های مختلف می تواند به کاهش تأثیر فیبرومیالژیا بر بدن و زندگی شما کمک کند. مثالها عبارتند از:

• فیزیوتراپی: یک فیزیوتراپیست می تواند تمریناتی را به شما آموزش دهد که قدرت، انعطاف پذیری و استقامت شما را بهبود می بخشد. تمرینات مبتنی بر آب ممکن است بسیار مفید باشد.
• کار درمانی: یک درمانگر به شما کمک می کند تا نکاتی را در زمینه کاری خود یا نحوه انجام برخی وظایف انجام دهید که استرس کمتری بر بدن شما وارد کند.
• مشاوره: صحبت کردن با یک مشاور به تقویت باور شما نسبت به توانایی هایتان کمک می کند و راهبردهایی را برای مقابله با موقعیت های استرس زا به شما آموزش می دهد.

خودمراقبتی در درمان:

• مدیریت استرس: برنامه ای برای جلوگیری یا محدود کردن فشار بیش از حد و استرس عاطفی تهیه کنید. هر روز زمانی را برای استراحت به خود اختصاص دهید. اما سعی کنید روال خود را به طور کامل تغییر ندهید. افرادی که کار یا تمام فعالیت های خود را رها می کنند، نسبت به افرادی که فعال باقی می مانند، عملکرد بدتری دارند. تکنیک های مدیریت استرس مانند تمرینات تنفس عمیق یا مدیتیشن را امتحان کنید.
• بهداشت خواب: از آنجایی که خستگی یکی از اجزای اصلی فیبرومیالژیا است، داشتن خواب با کیفیت ضروری است. علاوه بر اختصاص زمان کافی برای خواب، عادات خواب خوب را تمرین کنید. مانند رفتن به رختخواب و بیدار شدن در ساعت معین هر روز و محدود کردن چرت زدن در طول روز.
• ورزش منظم: در ابتدا، ورزش ممکن است درد شما را افزایش دهد. اما انجام آن به طور منظم اغلب علائم را کاهش می دهد. ورزش های مناسب ممکن است شامل پیاده روی، شنا، دوچرخه سواری و ایروبیک در آب باشد. یک فیزیوتراپیست می تواند به شما در ایجاد یک برنامه ورزشی در خانه کمک کند. حرکات کششی، وضعیت بدنی خوب و تمرینات تمدد اعصاب نیز مفید هستند.
• حفظ آرامش: فعالیت خود را در سطح یکنواخت نگه دارید. اگر در روزهای خوب خود، بیش از حد کار کنید، ممکن است روزهای بد بیشتری داشته باشید. اعتدال به این معنی است که در روزهای خوب خود زیاده روی نکنید، اما به همین ترتیب به معنای محدود شدن یا کم کاری در روزهایی است که علائم تشدید می شوند.
• زندگی سالم: غذاهای سالم بخورید. از تنباکو و سیگار استفاده نکنید. مصرف کافئین خود را محدود کنید. هر روز کاری را انجام دهید که برایتان لذت بخش است.

سوالات متداول

آیا استرسهای عصبی میتواند سبب دردهای استخوانی و مفصلی گردد؟

بلی . در بدن انسان سیستمی بنام نورو اندوکرین وجود دارد که دربرابر استرسها واکنش نشان میدهد و بدن را درحالت تعادل نگه می دارد. اگر به هر علتی این سیستم دچار اختلال گردد بدن فرد واکنشهای غیرطبیعی نشان می دهد و ممکن است روماتیسمهای مختلف بوجود بیایند .  همچنین ممکن است فردی بر اثر استرس دچار خستگی مفرط گردد. این خستگی مفرط سبب خستگی عضلات می گردد وگاهی اوقات باعث ایجاد درد در بدن میشود.

بیماران فیبرومیالژیا از چه چیزی رنج میبرند؟

بیماری فیبرومیالژیا یک نوع بیماری است که بیماران مبتلا به آن از دردهای مختلفی رنج می برند. هر روز یک نقطه از بدن آنها درد دارد ، با خستگی و کوفتگی از خواب بیدار می شوند. هیچ وقت ازخواب سیر نمیشوند و خواب خوب و با کیفیتی ندارند و دردهای عضلانی و حتی مفصلی و مجاور مفصلی خواهند داشت . همین دردها سبب اختلال خواب گردیده و این چرخه معیوب ادامه خواهد یافت .

روماتولوژیست ها چگونه متوجه این بیماری میشوند؟

پزشک روماتولوژیست هنگام مواجهه با این بیماران متوجه دردهای متعددی در بدن آنها می گردد. بطور معمول 18 نقطه از بدن این بیماران مورد بررسی قرارمی گیرد و اگر چنانچه در 11 نقطه درد داشته باشد آنگاه تشخیص پزشک ، بیماری فیبرومیالژیا می باشد . البته قبل از آن می بایستی تمامی بیماریهای روماتیسمی بررسی و کنار گذاشته شوند.

آیا فیبرومیالژیا خیلی خطرناک است؟

بیماری فیبرومیالژیا یک بیماری کشنده نیست ، یک بیماری معیوب کننده نیز نیست ، اختلال عمده ای درحرکت بوجود نمی آورد و بایستی استرس را از بیماران دور کرد تا بتوانند خواب خوبی داشته باشند و دردهای بیمار کاهش یابد.  ورزشهای روزانه که سبب نشاط فرد می گردد کمک شایانی به درمان این بیماری می نماید.

اگر فیبرومیالژیا داشته باشم، چه انتظاری باید داشته باشم؟

شما باید انتظار داشته باشید که علائم فیبرومیالژیا را برای مدت طولانی – شاید تا آخر عمر – مدیریت کنید. برخی از افراد مبتلا به فیبرومیالژیا پس از یافتن درمان‌هایی که برای آنها مؤثر است، دوره‌های تشدید کمتری را با علائم خفیف‌تر تجربه می‌کنند. از پزشک خود بپرسید که هر چند وقت یکبار باید برای تنظیم درمان‌ها یا تنظیم هر دارویی که مصرف می‌کنید، به ملاقات‌های پیگیری بروید.

فیبرومیالژیا یک بیماری واقعی است که تأثیر واقعی بر زندگی شما دارد. برخی روزها ممکن است احساس کنید که “همه چیز در سر شماست”، اما اینطور نیست. اگر برای مدیریت استرس و سایر علائم عاطفی به کمک نیاز دارید، با پزشک خود یا یک متخصص بهداشت روان صحبت کنید.

 

منبع: my.clevelandclinic.org