فتق دیسک کمر یکی از شایعترین علل کمردرد و دردهای سیاتیکی است که به دلیل بیرونزدن هسته ژلهای دیسک بین مهرهای و فشار بر ریشههای عصبی ایجاد میشود. این عارضه میتواند در نتیجه افزایش سن، بلندکردن نادرست اجسام سنگین، چاقی یا آسیبهای ناگهانی رخ دهد و علائمی مانند کمردرد موضعی، گزگز و بیحسی، احساس ضعف در پاها و حتی دردهای تیرکشنده به باسن و ساق پا را به همراه داشته باشد. خوشبختانه امروزه بسیاری از موارد فتق دیسک کمر با روشهای غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی، تمرینات اصلاحی، دارودرمانی و تزریقهای هدفمند قابل کنترل و درمان هستند؛ با این حال، در موارد شدید و مقاوم، انجام جراحی میتواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران بینجامد.
با ما همراه باشید:
- فتق دیسک کمر چیست؟
- علائم و علل بیماری
- عوامل خطر برای دیسک لغزنده
- تشخیص فتق دیسک کمر
- مدیریت و درمان
- چه زمانی ممکن است به جراحی دیسک کمر نیاز باشد؟
- سوالات متداول
فتق دیسک کمر چیست؟
فتق دیسک یا دیسک کمر زمانی رخ میدهد که یکی از دیسکهای بین مهرههای ستون فقرات شما، به دلیل فرسودگی طبیعی یا آسیب، پاره شده یا محتوایش نشت کند. این اتفاق به نخاع و ریشههای عصبی فشار آورده و آنها را تحریک میکند که منجر به درد، بیحسی و ضعف عضلانی میشود.
ستون فقرات شما از مجموعهای استخوانها (مهرهها) تشکیل شده که از قاعده جمجمه تا استخوان دنبالچه امتداد دارند. بین این مهرهها بالشتکهای گردی به نام دیسک قرار گرفتهاند. دیسکها مانند ضربهگیر بین استخوانها عمل کرده و به شما اجازه خم شدن و حرکت آسان را میدهند. با گذشت زمان، دیسکها کارایی خود را از دست داده و ممکن است جابجا شوند. به این حالت، فتق دیسک کمر گفته میشود.
دیسک کمر با نامهای دیگری نیز شناخته میشود، از جمله: دیسک بیرونزده، دیسک لغزنده، دیسک پاره شده و دیسک برآمده.
دیسکهای بیرونزده از علل اصلی درد گردن، کمر و پا هستند. آنها میتوانند در هر قسمتی از ستون فقرات رخ دهند، اما بیشتر در ناحیه کمر (ستون فقرات کمری) یا گردن (ستون فقرات گردنی) دیده میشوند. ابتلا به فتق دیسک در ناحیه بالایی و میانی کمر (ستون فقرات سینهای) نادر است. خبر خوب این است که بیشتر موارد بدون نیاز به جراحی، خودبهخود بهبود مییابند. اگر علائم شما بیش از چند هفته طول کشیده است، به یک پزشک مراجعه کنید. او میتواند گزینههای درمانی را برای شما توضیح داده و شما را به سمت بازگشت به فعالیتهای مورد علاقهتان راهنمایی کند.
علائم و علل فتق دیسک کمر
شایع است که فتق دیسک در کمر باعث ایجاد درد “عصب سیاتیک” شود. این درد تیز معمولاً به یک طرف باسن و به سمت پا و گاهی تا کف پا تیر میکشد. سایر علائم دیسک لغزنده در کمر ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- کمردرد
- گزگز یا بیحسی در پاها و/یا کف پا
- ضعف عضلانی
علائم فتق دیسک در ناحیه گردن (فتق دیسک گردنی):
- درد گردن، بهویژه در پشت و کنارههای گردن
- بیحسی یا گزگز در بازوها
- درد نزدیک یا بین تیغههای شانه (کتف)
- دردی که به شانه، بازو و گاهی به دست و انگشتان انتشار مییابد
- دردی که با خم کردن یا چرخاندن گردن افزایش مییابد
علل ایجاد دیسک برآمده چیست؟
هر دیسک در ستون فقرات شما یک مایع ژلهای نرم و یک لایه بیرونی محکمتر دارد، تقریباً شبیه یک دونات ژلهای. با گذشت زمان، لایه بیرونی ضعیف شده و ممکن است ترک بردارد. فتق دیسک زمانی اتفاق میافتد که ماده “ژلهای” داخلی از طریق این ترک بیرون بزند و بر نخاع فشار وارد کند. این ماده نشت کرده ممکن است بر اعصاب نخاعی مجاور فشار آورده و باعث بروز علائم فتق دیسک شود.
عوامل خطر برای دیسک لغزنده چیست؟
افراد ۳۰ تا ۵۰ ساله بیشترین احتمال را برای ابتلا به فتق دیسک دارند. این مشکل در مردان دو برابر زنان رخ میدهد. علاوه بر این، این وضعیت تمایل دارد که در خانوادهها دیده شود (ارثی). سایر عوامل خطر شامل موارد زیر است:
- سیگار کشیدن
- نشستن برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت
- داشتن اضافه وزن یا چاقی
- دیابت
- داشتن یک اختلال بافت همبند
تشخیص فتق دیسک کمر
پزشک شما یک معاینه فیزیکی کامل انجام خواهد داد. در طی این معاینه، او درد، رفلکسهای عضلانی، حس و قدرت عضلات شما را ارزیابی میکند. ممکن است «آزمایش بلند کردن مستقیم پا» را انجام دهد. در این آزمایش، از شما خواسته میشود به پشت دراز بکشید و پزشک پای شما را به طور مستقیم در هوا بالا میآورد. اگر در این حالت در پای خود احساس درد کنید، احتمالاً به دیسک پاره شده مبتلا هستید.
همچنین علاوه بر معاینه عصبی، پزشک ممکن است آزمایشهای تصویربرداری زیر را نیز درخواست کند:
- امآرآی (MRI)
- عکسبرداری با اشعه ایکس
- سیتی اسکن (CT scan)
- میلوگرام
- الکترومیوگرافی (EMG)
- مطالعه هدایت عصبی
مدیریت و درمان
در بیشتر موارد، درد ناشی از دیسک لغزنده به مرور زمان از بین میرود. برای کاهش درد در حین بهبود دیسک، میتوانید:
- در صورت شدید بودن درد، به مدت یک تا سه روز استراحت کنید. اما مهم است که از استراحت طولانیمدت در بستر خودداری کنید تا از سفتی عضلات جلوگیری شود.
- استفاده از ایبوپروفن یا استامینوفن
- از کمپرس گرم یا یخ روی ناحیه تحت تاثیر استفاده کنید.
اگر علائم شما بهبود نمییابند، ممکن است به درمان پیشرفتهتری برای فتق دیسک مانند موارد زیر نیاز داشته باشید:
- دارودرمانی: ممکن است پزشک یک مسکن ضدالتهاب یا شلکننده عضلات تجویز کند.
- فیزیوتراپی: یک فیزیوتراپیست به شما یک برنامه ورزشی آموزش میدهد تا به کاهش فشار روی اعصاب کمک کند. فعالیت بدنی، عضلات سفت را شل کرده و گردش خون را بهبود میبخشد.
- تزریقات نخاعی: این تزریق که اپیدورال یا بلاک عصبی نامیده میشود، شامل تزریق داروی استروئیدی مستقیماً به داخل ستون فقرات شماست.
چه زمانی ممکن است به جراحی دیسک کمر نیاز باشد؟
در ۹۰ درصد افراد، دیسکهای بیرونزده به خودی خود یا با درمانهای غیرجراحی بهبود مییابند. اگر سایر درمانها علائم شما را تسکین ندهند، پزشک ممکن است جراحی را توصیه کند. روشهای جراحی متعددی برای کاهش فشار روی نخاع و اعصاب وجود دارد.
در موارد نادر، یک دیسک پارهشده بزرگ ممکن است به اعصاب مثانه یا روده آسیب برساند. این مورد ممکن است نیاز به جراحی اورژانسی داشته باشد. در موارد غیراضطراری، وقتی سایر درمانها مؤثر نباشند، جراحی دیسک کمر یک گزینه است. روشهای مختلفی برای انجام جراحی کاهش فشار روی ستون فقرات وجود دارد، اما هدف همه آنها کاهش فشار روی اعصاب است.
رایجترین روش، «میکرودیسک کتومی» نام دارد. در این جراحی کمتهاجم ستون فقرات، پزشک برشی کوچک روی پوست نزدیک دیسک لغزیده ایجاد میکند. سپس با استفاده از میکروسکوپ و ابزارهای کوچکی که از طریق این برش وارد میکند، بخش بیرونزده دیسک را خارج مینماید.
سایر گزینههای درمانی جراحی شامل موارد زیر است:
- دیسک کتومی
- لامینوتومی
- لامینکتومی
- جراحی دیسک مصنوعی
- فیوژن ستون فقرات
درباره آرتریت تروماتیک هم مطالعه کنید.
سوالات متداول
بهبودی از فتق دیسک چقدر طول میکشد؟
برای اکثر افراد، درد فتق دیسک کمر به خودی خود یا با مراقبتهای پزشکی ساده بهتر میشود. احتمالاً در عرض یک ماه احساس بهتری خواهید داشت. در غیر اینصورت، باید به پزشک مراجعه کنید. برخی افراد به اقدامات پزشکی تهاجمیتری مانند تزریقات نخاعی یا جراحی فتق دیسک نیاز دارند.
آیا دیسک لغزنده بدتر میشود؟
یک دیسک کمر درمان نشده میتواند بدتر شود. این مسئله بهویژه اگر فعالیتهایی که باعث ایجاد آن شدهاند را ادامه دهید – برای مثال، اگر به دلیل شغل شما ایجاد شده باشد – صادق است. یک دیسک پاره شده در حال بدتر شدن ممکن است باعث درد مزمن و از دست دادن کنترل یا حس در ناحیه تاثیر پذیر شود. اگر پس از چهار تا شش هفته مراقبت محافظهکارانه هنوز علائم دارید، به پزشک مراجعه کنید.
چگونه میتوانم از بروز فتق دیسک کمر جلوگیری کنم؟
همیشه نمیتوان از بیرونزدگی دیسک جلوگیری کرد. اما میتوانید ریسک خود را با موارد زیر کاهش دهید:
- استفاده از تکنیکهای صحیح بلند کردن اجسام: از کمر خم نشوید. زانوهای خود را خم کنید در حالی که کمرتان صاف است. از عضلات قوی پاهای خود برای کمک به تحمل بار استفاده کنید.
- حفظ وزن سالم برای جلوگیری از فشار به کمر
- رعایت وضعیت بدن مناسب: یاد بگیرید چگونه هنگام راه رفتن، نشستن، ایستادن و خوابیدن وضعیت بدن خود را بهبود ببخشید. وضعیت خوب بدن فشار روی ستون فقرات را کاهش میدهد.
- انجام حرکات کششی: اگر اغلب برای مدت طولانی مینشینید، مهم است که حتماً حرکات کششی داشته باشید.
- نپوشیدن کفشهای پاشنه بلند: این نوع کفشها تراز ستون فقرات شما را به هم میریزند.
- فعالیت بدنی منظم: روی تمریناتی تمرکز کنید که عضلات کمر و شکم شما را تقویت میکنند تا از ستون فقرات شما حمایت کنند.
- ترک سیگار: سیگار میتواند دیسکها را ضعیف کند و آنها را مستعد پارگی کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
در ابتدا میتوانید درد دیسک پاره شده را در خانه درمان کنید. اما در صورت مشاهده موارد زیر باید به پزشک مراجعه کنید:
- اختلال در زندگی روزمره
- بدتر شدن علائم پس از چهار تا شش هفته
- عدم کنترل مثانه یا روده
- گزگز، بیحسی یا از دست دادن قدرت در بازوها، دستها، پاها یا کف پا
- مشکل در ایستادن یا راه رفتن
چه سوالاتی باید از پزشک خود بپرسم؟
- چقدر باید استراحت کنم؟
- چقدر باید راه بروم یا فعالیتهای دیگر انجام دهم؟
- چه داروی مسکنی باید مصرف کنم؟
- یخ یا گرما کمک میکند؟
- آیا به جراحی نیاز دارم؟
داشتن فتق دیسک کمر ممکن است شما را از حرکت کردن بیرغبت کند، اما فقط به رختخواب نروید زیرا حرکت خیلی کم باعث سفت شدن عضلات میشود و وقتی دوباره بلند میشوید درد را بدتر میکند. سعی کنید فعال بمانید و توصیههای پزشک خود را برای انجام حرکات کششی دنبال کنید. حرکت ملایم همراه با یک مسکن به بیشتر افراد کمک میکند .
منبع: my.clevelandclinic.org
بدون دیدگاه