آزمایش Fecal Elastase-1 Test یا الاستاز-۱ مدفوع یک تست غیرتهاجمی و اختصاصی برای ارزیابی عملکرد اگزوکرین پانکراس است که با اندازهگیری غلظت آنزیم الاستاز-۱ در مدفوع، توانایی پانکراس در تولید آنزیمهای گوارشی را بررسی میکند. این آنزیم که تنها توسط سلولهای آسینار پانکراس ترشح میشود، در برابر تجزیه توسط آنزیمهای روده مقاوم است و بهعنوان شاخصی پایدار و قابل اعتماد از ترشح پانکراسی شناخته میشود. کاهش سطح الاستاز-۱ در مدفوع نشاندهنده نارسایی پانکراس است و در شرایطی مانند:
- پانکراتیت مزمن
- فیبروز کیستیک (بهدلیل انسداد مجاری پانکراس)
- سرطان پانکراس
- بیماری سلیاک پیشرفته (با درگیری ثانویه پانکراس)
رخ میدهد.
نتایج تفسیر:
- >200 μg/g: طبیعی
- 100-200 μg/g: نارسایی خفیف تا متوسط
- <100 μg/g: نارسایی شدید پانکراس
مزایا و کاربردهای کلیدی:
- تشخیص افتراقی سوءجذب: تمایز بین علل پانکراتیک (کاهش الاستاز) و رودهای (طبیعی).
- پایش بیماریهای مزمن پانکراس: مانند پانکراتیت مزمن یا فیبروز کیستیک.
- عدم نیاز به قطع داروهای جایگزین آنزیم (مانند پانکراتیل) پیش از آزمایش، برخلاف تستهای دیگر مانند چربی مدفوع.
- حساسیت بالا (۸۰-۹۰٪) برای نارسایی متوسط تا شدید پانکراس.
محدودیتها:
- ممکن است در اسهال شدید نتایج کاذب پایین دیده شود (رقیقشدن نمونه).
- در نارسایی خفیف پانکراس (Early-stage) حساسیت کمتری دارد.
- منفی کاذب در موارد انسداد کامل مجرای پانکراس.
آزمایش Fecal Elastase-1 Test بهعنوان خط اول ارزیابی نارسایی پانکراس، جایگزین برتر روشهای تهاجمی (مانند تست سکرتین-CCK) و تستهای پیچیده (مانند جمعآوری ۷۲ ساعته چربی مدفوع) محسوب میشود.