آزمایش روماتیسم معمولاً شامل آزمایشهای خونی مانند عامل روماتوئید (RF)، آنتی بادی ضد سیترولین (Anti-CCP)، و اندازه گیری پروتئین واکنشگر C (CRP) و سرعت رسوب اریتروسیتها (ESR) برای شناسایی التهاب و فعالیت خودایمنی هستند که برای تشخیص و بررسی بیماریهای روماتیسمی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، و اسپوندیلیت آنکیلوزان استفاده میشوند. همچنین ممکن است علاوه بر این , تصویربرداری مانند اشعه ایکس، سونوگرافی، یا MRI برای ارزیابی آسیب مفاصل و بافتهای نرم نیز انجام شود. نتایج این آزمایشها به همراه علائم بالینی و معاینه فیزیکی به پزشک کمک میکند تا تشخیص دقیقتری ارائه دهد و روند درمان را تنظیم کند. البته هیچ آزمایش واحدی به تنهایی قطعی نیست و تفسیر نتایج باید توسط متخصص روماتولوژی انجام شود. با ما همراه باشید تا با آزمایش Anti-ccp و ANA در تشخیص روماتیسم بیشتر آشنا شوید.
عناوین مقاله:
- آزمایش Anti-ccp و ANA چیست؟
- آزمایش ANA در تشخیص روماتیسم چیست؟
- آنتی‌سی‌سی‌پی (anti-CCP)چیست؟
- آیا آنتی‌سی‌سی‌پی همیشه در آرتریت روماتوئید مثبت است؟
- آیا آنتی‌سی‌سی‌پی مختص آرتریت روماتوئید است؟
- آیا آنتی‌سی‌سی‌پی همان فاکتور روماتوئید است؟
- محدوده و نتایج معمول آنتی‌سی‌سی‌پی
- آیا آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی می‌تواند اشتباه باشد؟
- مراحل بعدی تشخیص
- سوالات متداول
- نتیجه گیری
آزمایش Anti-ccp و ANA چیست؟
آزمایش Anti-ccp و ANA از ابزارهای مهم سرولوژیک در تشخیص بیماریهای روماتیسمی خودایمنی هستند. آنتی بادی Anti-ccp با حساسیت و به ویژه مقدار بالا (نزدیک به ۹۵٪) در RA شناسایی میشود و وجود آن نه تنها به تأیید تشخیص کمک میکند، بلکه ممکن است نشان دهنده پیش آگهی شدیدتر بیماری باشد. در مقابل، آزمایش ANA (آنتی بادی ضد هسته ای) یک تست غربالگری گسترد ه تر برای بیماریهای خودایمنی سیستمیک مانند لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE)، سندرم شوگرن، یا اسکلرودرمی است. هرچند نتیجه مثبت ANA در ۱۰-۱۵٪ افراد سالم نیز دیده میشود، بنابراین تفسیر آن باید همراه با علائم بالینی و آزمایشهای تکمیلی (مانند anti-dsDNA یا anti-Smith برای لوپوس) انجام شود. درحالیکه Anti-CCP اغلب به تنهایی برای RA کافی است، مثبت شدن ANA نیازمند بررسی های تخصصی تر برای تفکیک بین بیماریهای مختلف است. استفاده همزمان از این دو در آزمایش روماتیسم ، همراه با ارزیابی بالینی، به پزشکان در تشخیص دقیقتر و تمایز بین انواع روماتیسم کمک شایانی میکند.
آزمایش ANA در تشخیص روماتیسم چیست؟
آزمایش ANA (Antinuclear Antibody) یا آنتی‌بادی ضد هسته‌ای، یک تست خون است که برای بررسی وجود آنتی‌بادی‌هایی استفاده میشود که به هسته سلول‌های بدن حمله می‌کنند. این آزمایش معمولاً برای تشخیص بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید و سندرم شوگرن انجام میشود. اگر ANA مثبت باشد، می‌تواند نشان‌دهنده وجود بیماریهای خودایمنی مرتبط با روماتیسم باشد.
نکته:
این آزمایش به تنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما در کنار علائم بیمار و سایر تست‌های تکمیلی مثل Anti-dsDNA، Anti-Smith، RF (فاکتور روماتوئید) و CRP کمک میکند.
نتایج آزمایش ANA به شرح زیر می باشد:
- منفی: احتمال کم بیماری خودایمنی
- مثبت با تیتر پایین: ممکن است در افراد سالم هم دیده شود
- مثبت با تیتر بالا: احتمال بالای بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس
آنتی‌سی‌سی‌پی (anti-CCP)چیست؟
وجود آنتی‌سی‌سی‌پی (anti-CCP) در خون یک فرد می‌تواند نشان‌دهنده ابتلا به آرتریت روماتوئید (RA) باشد. وقتی سیستم ایمنی آنتی‌سی‌سی‌پی تولید میکند، مجموعه‌ای از واکنش‌ها را آغاز میکند که به بافتهای مفاصل آسیب می‌رسانند. این موضوع می‌تواند منجر به درد، خشکی و تورم شود. آنتی‌سی‌سی‌پی یک اتوآنتی‌بادی است. اتوآنتی‌بادی پروتئینی است که سیستم ایمنی می‌تواند تولید کند و باعث خودایمنی میشود، به این معنی که سیستم ایمنی به اشتباه به بافتهای سالم حمله میکند. پزشکان ممکن است آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی را در صورتی که مشکوک به ابتلا فرد به آرتریت روماتوئید باشند، تجویز کنند.
آیا آنتی‌سی‌سی‌پی همیشه در آرتریت روماتوئید مثبت است؟
آنتی‌سی‌سی‌پی در همه موارد آرتریت روماتوئید مثبت نیست. یک بررسی قدیمی‌تر در سال 2016 توسط گروهی از متخصصان پزشکی و روماتولوژیست‌ها نشان داده که نتیجه مثبت آنتی‌سی‌سی‌پی به میزان پیشرفت آرتریت روماتوئید بستگی دارد. نتایج مثبت آنتی‌سی‌سی‌پی در موارد زیر مشاهده شد:
- 23% از افراد در مراحل اولیه آرتریت روماتوئید
- 50% از افراد در زمان تشخیص بیماری
- 53 تا 70% از افراد 2 سال پس از تشخیص بیماری
این مطالعه نشان می‌دهد که زمان‌بندی بر احتمال تشخیص آنتی‌سی‌سی‌پی تأثیر می‌گذارد. برخی از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید ممکن است نتیجه آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی مثبت نداشته باشند.
آیا آنتی‌سی‌سی‌پی مختص آرتریت روماتوئید است؟
نتیجه مثبت آنتی‌سی‌سی‌پی به احتمال زیاد به این معنی است که فرد مبتلا به آرتریت روماتوئید است، اما فقط مختص آرتریت روماتوئید نیست. در یک مطالعه در سال 2020، محققان خاطر نشان می‌کنند که امکان وجود آنتی‌سی‌سی‌پی در افراد مبتلا به بیماریهای دیگر مانند سل، هپاتیت خودایمنی و لوپوس سیستمیک نیز وجود دارد.
بنابراین، یک آنتی‌سی‌سی‌پی مثبت در آزمایش روماتیسم به تنهایی نمی‌تواند آرتریت روماتوئید را تأیید کند. ارزیابی بالینی نیز برای تعیین اینکه فرد به چه بیماری مبتلا است، ضروری است.
آیا آنتی‌سی‌سی‌پی همان فاکتور روماتوئید است؟
آنتی‌سی‌سی‌پی و فاکتور روماتوئید هر دو اتوآنتی‌بادی‌هایی هستند که می‌توانند به تشخیص آرتریت روماتوئید کمک کنند. با این حال، آنها آنتی‌بادی‌های متمایزی هستند. فاکتور روماتوئید اتوآنتی‌بادی‌ای است که سیستم ایمنی در برابر بافتهای همبند در مفصل تولید میکند. وجود فاکتور روماتوئید در خون مختص آرتریت روماتوئید نیست، اما ممکن است نشان‌دهنده یک بیماری خودایمنی باشد.
نتیجه مثبت آزمایش فاکتور روماتوئید همراه با نتیجه مثبت آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی نشان می‌دهد که فرد به احتمال زیاد مبتلا به آرتریت روماتوئید است. آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی دارای ویژگی 96 درصدی است، که در تعیین اینکه چه کسی آنتی‌سی‌سی‌پی ندارد بسیار دقیق است. بنابراین، متخصصان معتقدند که آنتی‌سی‌سی‌پی دقت تشخیصی بیشتری نسبت به آزمایش فاکتور روماتوئید دارد.
محدوده و نتایج معمول آنتی‌سی‌سی‌پی
سطح معمول آنتی‌سی‌سی‌پی در آزمایش Anti-ccp و ANA در خون کمتر از 20 واحد اندوتوکسین در میلی‌لیتر (EU/mL) است. افرادی که مقادیری به طور قابل توجهی بالاتر از این محدوده مرجع دارند، ممکن است به آرتریت روماتوئید مبتلا باشند.
- اگر نتیجه آنتی‌سی‌سی‌پی مثبت باشد، اما آزمایش فاکتور روماتوئید منفی باشد، ممکن است فرد در آینده به آرتریت روماتوئید مبتلا شود یا در مراحل اولیه بیماری باشد.
- اگر هر دو مثبت باشند، احتمالاً فرد مبتلا به آرتریت روماتوئید است یا در معرض خطر ابتلا به آن قرار دارد. اگر هر دو منفی باشند، به احتمال زیاد به این معنی است که آنها آرتریت روماتوئید ندارند.
آیا آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی می‌تواند اشتباه باشد؟
نتایج آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی گاهی اوقات می‌تواند گمراه‌کننده باشد. به عنوان مثال، برخی بیماریهای دیگر وجود دارند که ممکن است باعث افزایش سطح آنتی‌سی‌سی‌پی شوند، که می‌تواند تفسیر نتایج را گیج‌کننده کند. همچنین ممکن است آزمایشهای آنتی‌سی‌سی‌پی زمانی که فرد مبتلا به آرتریت روماتوئید است منفی باشد. این می‌تواند در مراحل اولیه بیماری رخ دهد، زمانی که احتمال دقت آزمایش کمتر است و سطح آنتی‌سی‌سی‌پی پایین‌تر است. هر چه آرتریت روماتوئید پیشرفته‌تر باشد، احتمال دقت آزمایش بیشتر است.
مرحله بعدی چیست؟
اگر آنتی‌سی‌سی‌پی مثبت باشد، پزشک ممکن است آزمایش فاکتور روماتوئید را نیز تجویز کند. آنها همچنین ممکن است بررسی‌های زیر را توصیه کنند:
- عکس‌برداری با اشعه ایکس از مفاصل آسیب‌دیده
- آزمایش سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR)
- آزمایش پروتئین واکنشی C (CRP)
- آزمایش آنتی‌بادی ضد هسته‌ای (ANA)
- تجزیه و تحلیل مایع سینوویال
یافته‌های این آزمایشها برای تشخیص دقیق آرتریت روماتوئید قبل از تجویز هر گونه درمانی توسط پزشک ضروری است. در مقابل، نتیجه منفی آزمایش آنتی‌سی‌سی‌پی می‌تواند به یکی از این دو معنی باشد. ممکن است به این معنی باشد که فرد آنتی‌سی‌سی‌پی کافی در خون خود برای ایجاد نتیجه مثبت ندارد، حتی اگر مبتلا به آرتریت روماتوئید باشد. یا ممکن است به این معنی باشد که آنها آرتریت روماتوئید ندارند و چیز دیگری باعث علائم آنها میشود.
در هر صورت، پزشک باید آزمایشهای بیشتری را برای تعیین اینکه آیا فرد مبتلا به آرتریت روماتوئید است یا اینکه علت زمینه‌ای دیگری برای درد مفاصل آنها وجود دارد، تجویز کند. این ممکن است شامل تصویربرداری پزشکی، آزمایش خون و سایر آزمایشها باشد.
سوالات متداول
کدام اتوآنتی‌بادی‌ها برای آرتریت روماتوئید اختصاصی‌ترین هستند؟
از یک مقاله در سال 2022 نقل شده که اتوآنتی‌بادی‌های اصلی در آرتریت روماتوئید، اتوآنتی‌بادی‌های ضد پروتئین سیترولینه شده (ACPA) هستند.
اتوآنتی‌بادی‌های رایج روماتولوژی کدامند؟
اتوآنتی‌بادی‌ها از نظر بالینی برای کمک به تشخیص یا شناسایی بیماریهای روماتیسمی اهمیت دارند. نوع اتوآنتی‌بادی بسته به بیماری می‌تواند متفاوت باشد. به عنوان مثال، فاکتور روماتوئید (RF) و آنتی‌بادی ضد پروتئین سیترولینه شده (ACPA) آنتی‌بادی‌های مرتبط با آرتریت روماتوئید هستند. آنتی‌بادی‌های ضد هسته‌ای، مانند آنتی‌سانترومر، آنتی‌توپوایزومراز و آنتی‌بادی‌های ضد RNA پلیمراز III، با اسکلروز سیستمیک مرتبط هستند.
آیا آزمایش ANA مثبت می‌تواند نشان‌دهنده آرتریت روماتوئید باشد؟
از یک مقاله در سال 2021 نقل شده که متخصصان مراقبت‌های بهداشتی از مثبت بودن ANA به عنوان ابزار غربالگری برای آرتریت روماتوئید استفاده نمی‌کنند. با این حال، مثبت بودن ANA اغلب در طول آزمایشهای آزمایشگاهی برای افرادی که تشخیص آرتریت روماتوئید دریافت می‌کنند، یافت میشود.
آیا ANA مثبت نشانه لوپوس یا آرتریت روماتوئید است؟
به گفته CreakyJoints، افراد مبتلا به لوپوس تقریباً همیشه آزمایش ANA مثبت دارند. با این حال، افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید نیز می‌توانند آزمایش ANA مثبت داشته باشند.
نتیجه گیری
آنتی‌سی‌سی‌پی یک اتوآنتی‌بادی است. آنتی‌بادی‌ها پروتئین‌هایی هستند که سیستم ایمنی برای مبارزه با عفونت‌ها می‌سازد، اما اتوآنتی‌بادی‌ها باعث خودایمنی میشوند، یعنی جایی که سیستم ایمنی به بدن خود فرد حمله میکند. در آزمایش Anti-ccp و ANA , نتیجه مثبت آنتی‌سی‌سی‌پی معمولاً نشان می‌دهد که فرد مبتلا به آرتریت روماتوئید است، به ویژه اگر آزمایش فاکتور روماتوئید نیز مثبت باشد. با این حال، اگر آنتی‌سی‌سی‌پی منفی باشد، فرد ممکن است هنوز مبتلا به آرتریت روماتوئید باشد یا در مراحل اولیه بیماری باشد. به همین دلیل، پزشک معمولاً از چندین آزمایش روماتیسم جهت بررسی و تأیید یا رد آرتریت روماتوئید استفاده میکند.
منبع: medicalnewstoday.com
عالی بود
موفق باشید
دکتر آقااسماعیلی متخصص کودکان اصفهان