بیماری کولیت اولسراتیو یک اختلال التهابی مزمن و خودایمنی است که به طور انحصاری روده بزرگ (کولون) و راست روده را درگیر میکند. این بیماری با ایجاد التهاب مداوم و زخمهای سطحی در لایه داخلی روده بزرگ شناخته میشود که منجر به بروز علائم ناتوانکنندهای مانند دردهای شکمی، اسهال خونی، احساس فوریت در دفع و خونریزی از مقعد میگردد. اگرچه علت دقیق بیماری کولیت اولسراتیو هنوز ناشناخته است، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی بدن و عوامل محیطی در ایجاد آن نقش دارند. تشخیص قطعی این بیماری معمولاً از طریق کولونوسکوپی و نمونهبرداری (بیوپسی) انجام میشود و هدف اصلی از درمان بیماری کولیت اولسراتیو، کنترل التهاب، کاهش علائم، رسیدن به مرحله بهبودی و پیشگیری از عوارض احتمالی مانند افزایش خطر سرطان روده بزرگ است. برنامه درمانی میتواند شامل داروهای ضدالتهاب، سرکوبکنندههای سیستم ایمنی، زیستداروها و در موارد پیشرفته، جراحی برای برداشتن کل روده بزرگ باشد.
فهرست مطالب:
- بیماری کولیت اولسراتیو (UC) چیست؟
- انواع بیماری
- علائم و علل بیماری
- عوامل خطر بیماری
- عوارض کولیت اولسراتیو
- آزمایش های تشخیص بیماری
- مدیریت و درمان
- سوالات متداول
بیماری کولیت اولسراتیو (UC) چیست؟
کولیت اولسراتیو (UC) یک بیماری مادام العمر است که باعث التهاب و زخم در داخل روده بزرگ (کولون) میشود. کولیت اولسراتیو یکی از شایعترین انواع بیماری التهاب روده (IBD) در کنار بیماری کرون است. این بیماری اغلب باعث اسهال خونی و کرامپ های شکمی میشود و ممکن است نیاز به دفع مکرر را ایجاد کند.
اکثر افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو دورههایی را تجربه میکنند که در آن علائم ظاهر میشود (عود بیماری) و به دنبال آن دورههای طولانیتری بدون هیچ علامتی (فراغت از بیماری) دارند.
انواع بیماری کولیت اولسراتیو
محل التهاب معمولاً در روده بزرگ از راست روده (رکتوم) که نزدیک به مقعد است شروع میشود. این التهاب میتواند گسترش یابد و تمام یا بخشی از روده بزرگ را درگیر کند. انواع آن عبارتند از:
- پروکتیت اولسراتیو: التهاب فقط راست روده را درگیر میکند.
- پروکتوسیگموئیدیت: التهاب راست روده و سیگموئید (قسمت پایینی و S-shaped روده بزرگ) را درگیر میکند.
- کولیت سمت چپ: التهاب سمت چپ روده بزرگ را تحت تأثیر قرار میدهد.
- پانکولیت: التهاب تمام روده بزرگ را درگیر میکند.
کولیت اولسراتیو بسته به علائم شما میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد. شدیدترین شکل آن، کولیت اولسراتیو فلمینانت، نادر است و میتواند باعث عوارض تهدیدکننده زندگی شود که نیاز به درمان فوری پزشکی دارد.
علائم و علل بیماری
علائم بیماری کولیت اولسراتیو اغلب با گذشت زمان بدتر میشوند. در ابتدا، ممکن است متوجه نشانههای خفیف بیماری شوید، از جمله:
- اسهال (ممکن است خونی باشد یا نباشد).
- افزایش دفعات دفع اسهال (چهار بار یا کمتر در روز).
- نیاز ناگهانی به دفع
- تِنِسموس (احساس نیاز به دفع اما ناتوانی در انجام آن).
- کرامپ یا حساسیت شکمی خفیف.
بعدها، ممکن است علائم کولیت اولسراتیو متوسط تا شدید را نیز تجربه کنید، از جمله:
- وجود خون، مخاط یا چرک در مدفوع.
- کرامپ شدید شکم.
- خستگی (فرسودگی شدید)
- کاهش وزن ناگهانی
- حالت تهوع
- تب
حدود نیمی از افراد در دوران عود بیماری، علائم خفیفی دارند. دیگران ممکن است تبهای مکرر، اسهال خونی، حالت تهوع و کرامپهای شدید شکمی را تجربه کنند. حدود ۲۵ درصد از افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو در نهایت به شرایط و علائم مرتبطی مبتلا میشوند که بخشهایی از بدن به غیر از روده بزرگ را تحت تأثیر قرار میدهد. التهاب میتواند به استخوانها، مفاصل، چشمها، پوست و کبد شما گسترش یابد.
این علائم شامل درد و تورم مفاصل، چشمهای قرمز، سوزشدار یا خارشدار و برآمدگیهای دردناک، راشها یا زخمهایی روی پوست است.
علل کولیت اولسراتیو چیست؟
محققان بر این باورند که علت کولیت اولسراتیو پیچیده است و عوامل خطر متعددی در آن نقش دارند. اکثر آنها موافقند که این بیماری با پاسخ بیشازحد فعال سیستم ایمنی مرتبط است. وظیفه سیستم ایمنی بدن شما محافظت از بدن در برابر میکروبها و سایر مواد خطرناک است. اما گاهی اوقات، سیستم ایمنی شما به اشتباه به بدن شما حمله میکند که این امر باعث التهاب و آسیب بافتی میشود.
عوامل خطر بیماری
هر کسی ممکن است به بیماری کولیت اولسراتیو مبتلا شود، اما خطر ابتلا بر اساس موارد زیر بیشتر میشود:
- سن: بیشتر افراد در فاصله سنی ۱۵ تا ۳۰ سال یا پس از ۶۰ سالگی تشخیص داده میشوند.
- ژنتیک: اگر یکی از بستگان درجه یک (والد، خواهر یا برادر یا فرزند) به این بیماری مبتلا باشد، احتمال ابتلای شما به کولیت اولسراتیو بیشتر است. تا ۲۰ درصد از افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو، عضوی در خانواده دارند که به کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون مبتلاست.
- میکروبیوم روده: میکروبیوم روده شما شامل باکتریها، ویروسها و قارچهای موجود در سیستم گوارشی شماست. میتوان آن را به عنوان اکوسیستم روده شما در نظر گرفت. در مقایسه با افراد سالم، میکروبیوم افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو متفاوت است.
- سایر عوامل، مانند استرس و رژیم غذایی، خطر ابتلا به کولیت اولسراتیو را افزایش نمیدهند، اما میتوانند محرک عود علائم باشند. یکی از بهترین کارهایی که در صورت تشخیص کولیت اولسراتیو میتوانید انجام دهید، شناسایی محرکهای خود برای اجتناب از آنهاست.
عوارض کولیت اولسراتیو چیست؟
ابتلا به بیماری کولیت اولسراتیو خطر ابتلا به سایر بیماریها را که ممکن است نیاز به نظارت و درمان اضافی داشته باشند، افزایش میدهد، از جمله:
- کمخونی: خونریزی شدید از روده بزرگ میتواند باعث کمخونی یا کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون شود.
- سرطان روده بزرگ: خطر ابتلا بیمار به سرطان روده بزرگ بستگی به محل التهاب در روده بزرگ (که در پروکتیت کمترین خطر را دارد) و مدت زمان ابتلای شما به کولیت اولسراتیو دارد. در مورد عوامل خطر خود با پزشک خود مشورت کنید.
- پوکی استخوان: التهاب میتواند به استخوانها و مفاصل شما سرایت کرده و باعث تضعیف استخوان یا پوکی استخوان شود.
- کلانژیت اسکلروزان اولیه: التهاب که به کبد شما سرایت میکند میتواند باعث کلانژیت اسکلروزان اولیه شود، بیماری که باعث ایجاد اسکار در کبد میشود. بافت آسیبدیده میتواند مانع از عملکرد صحیح کبد شما شود.
- مشکلات رشد و تکامل در کودکان: کولیت اولسراتیو میتواند عملکرد روده بزرگ کودک را محدود کند، بنابراین آنها نمیتوانند مواد مغذی کلیدی مورد نیاز برای رشد و تکامل را جذب کنند. علاوه بر مصرف دارو برای درمان کولیت اولسراتیو، کودک شما ممکن است به ویتامینهایی برای دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدنش نیاز داشته باشد.
عوارض اورژانسی کولیت اولسراتیو که نیاز به درمان فوری در اورژانس دارند عبارتند از:
- کمآبی بدن
- سوراخ شدگی: سوراخ در روده بزرگ (پرفوراسیون) یک فوریت پزشکی است که نیاز به درمان فوری دارد.
- خونریزی شدید: بسته به میزان خون از دست رفته، ممکن است نیاز به تزریق خون داشته باشید.
- مگاکولون سمی: التهاب شدید میتواند باعث توقف عملکرد روده بزرگ شما شود. هنگامی که این اتفاق میافتد، مواد داخل روده بزرگ شما تجمع یافته و دیوارههای روده بزرگ را گشاد میکنند در حالی که سموم به جریان خون نفوذ میکنند. این عارضه نادر، مگاکولون سمی نامیده میشود. این عارضه معمولاً همراه با کولیت اولسراتیو فلمینانت رخ میدهد.
- لختههای خون: کولیت اولسراتیو خطر لخته شدن در رگهای خونی شما (سیاهرگها، سرخرگها و مویرگها) را افزایش میدهد. این لختهها بسته به محل قرارگیریشان میتوانند تهدیدکننده زندگی باشند.
تشخیص و آزمایش ها
برای تشخیص کولیت اولسراتیو، پزشک شما یک معاینه فیزیکی انجام داده و در مورد علائم و سابقه خانوادگی بیماری التهابی روده (IBD) از شما سؤال خواهد کرد. آنها آزمایشهایی را درخواست و اقداماتی را انجام میدهند تا شرایط مشابه با کولیت اولسراتیو را رد کنند.
آزمایشها و اقدامات شامل موارد زیر است:
- آزمایش خون: خون شما میتواند نشانههای کمخونی را نشان دهد که ممکن است به معنای خونریزی در روده بزرگ یا راست روده شما باشد. آزمایش خون همچنین میتواند به پزشکان کمک کند تا علل دیگر علائم شما، مانند عفونت، را رد کنند.
- نمونه مدفوع: نشانههای عفونت، انگلها (ارگانیسمهای ریزی که میتوانند در بدن یک فرد زندگی کنند) و التهاب میتواند در مدفوع شما ظاهر شود.
- تستهای تصویربرداری: پزشک شما ممکن است نیاز به تصویری از روده بزرگ و راست روده شما داشته باشد. ممکن است نیاز به یک نوع خاص از اشعه ایکس به نام انمای باریم داشته باشید تا نشانههای التهاب در روده بزرگ شما را نشان دهد. سیتی اسکن و امآرآی میتوانند نشانههای التهاب در روده بزرگ شما را نشان دهند، بهویژه در موارد کولیت اولسراتیو متوسط و شدید. اشعه ایکس میتواند عوارضی مانند مگاکولون یا سوراخ شدگی را نشان دهد.
- آزمونهای آندوسکوپی: آندوسکوپ یک لوله نازک و انعطافپذیر با یک دوربین کوچک است. پزشک شما میتواند آندوسکوپ را از طریق راست روده شما وارد کند تا داخل روده بزرگ شما را ببیند و نمونههای بافتی برای آزمایش (بیوپسی) بگیرد. آزمونهای آندوسکوپی رایج برای تشخیص کولیت اولسراتیو شامل کولونوسکوپی و سیگموئیدوسکوپی است.
مدیریت و درمان
هدف از درمان، رساندن شما به مرحله بهبودی در صورت عود بیماری یا کمک به حفظ بهبودی در صورت عدم وجود علائم فعلی است. گزینههای درمانی شامل داروها و جراحی است.
پزشکان از چندین دارو (به تنهایی یا در ترکیب با هم) برای کاهش التهاب در روده بزرگ شما استفاده میکنند. کاهش تورم و التهاب به بافت اجازه بهبودی میدهد. همچنین میتواند علائم شما را تسکین دهد تا درد و اسهال کمتری داشته باشید.
داروهای بیماری کولیت اولسراتیو شامل موارد زیر است:
- آمینوسالیسیلاتها: پزشک ممکن است سولفاسالازین را برای کولیت اولسراتیو خفیف تا متوسط تجویز کند. اگر به سولفا آلرژی دارید به پزشک خود اطلاع دهید. آنها میتوانند به جای آن یک آمینوسالیسیلات فاقد سولفا، مانند مسالامین را تجویز کنند.
- کورتیکواستروئیدها: اگر به شکل شدید کولیت اولسراتیو مبتلا هستید، ممکن است به یک کورتیکواستروئید مانند پردنیزون یا بودزونید نیاز داشته باشید. از آنجا که کورتیکواستروئیدها عوارض جانبی جدی دارند، پزشکان فقط استفاده کوتاه مدت از آنها را توصیه میکنند.
- سرکوبکنندههای سیستم ایمنی: پزشک ممکن است یک سرکوبکننده سیستم ایمنی برای آرام کردن سیستم ایمنی شما توصیه کند. این داروها شامل مرکاپتوپورین، آزاتیوپرین یا متوترکسات هستند.
- داروهای بیولوژیک: داروهای بیولوژیک با آرام کردن بخشهایی از پاسخ ایمنی شما، کولیت اولسراتیو متوسط تا شدید را درمان میکنند. داروهایی مانند اینفلیکسیمب، آدالیموماب، گلیموماب، سرتولیزوماب پگول، ودولیزوماب و ustekinumab از جمله داروهای بیولوژیک هستند.
- مهارکنندههای Janus kinase (JAK) (داروهای مولکول کوچک): داروهایی مانند tofacitinib از تحریک التهاب توسط یکی از آنزیمهای (مواد شیمیایی) بدن شما جلوگیری میکنند.
جراحی
اگر داروها مؤثر نباشند یا اگر دچار عوارض جدی شدهاید، جراحی یک گزینه است. حدود ۳۰ درصد از افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو در مقطعی از زندگی نیاز به جراحی دارند. حدود ۲۰ درصد از کودکان مبتلا به کولیت اولسراتیو نیاز به جراحی خواهند داشت.
دو نوع جراحی برای کولیت اولسراتیو وجود دارد. هر دو شامل پروکتوکولکتومی، یعنی جراحی برای برداشتن تمام یا بخشی از روده بزرگ و راست روده شما هستند.
سوالات متداول
در صورت ابتلا به بیماری کولیت اولسراتیو چه کار باید بکنم؟
تعداد کمی از افراد یک بار عود بیماری را تجربه میکنند و هرگز عود دیگری ندارند. برخی دیگر علائم مزمنی دارند که مدیریت آنها دشوار است. اکثر افراد علائمی دارند که میآیند و میروند، با دورههایی از عود و دورههای طولانیتر از بهبودی. در تا ۳۰ درصد از افراد، علائم کولیت اولسراتیو بدتر شده و با تناوب بیشتری رخ میدهند. در نهایت، آنها نیاز به جراحی خواهند داشت.
اکثر افراد با اجتناب از محرکها و مصرف منظم داروها برای پیشگیری از التهاب، کولیت اولسراتیو را مدیریت میکنند. شما همچنین نیاز به ویزیتهای مکرر پزشکی برای نظارت بر سلامت خود خواهید داشت. برای مثال، بسته به میزان خطرتان، ممکن است نیاز به کولونوسکوپی منظم برای غربالگری سرطان روده بزرگ داشته باشید.
آیا کولیت اولسراتیو به طور قطع از بین میرود؟
تنها “درمان” قطعی برای کولیت اولسراتیو، جراحی برای برداشتن روده بزرگ و راست روده شماست. با این وجود، اکثر افراد میتوانند کولیت اولسراتیو را با دارو یا جراحی مدیریت کنند. هدف از درمان کولیت اولسراتیو، دستیابی و حفظ بهبودی است. پزشک شما میتواند به شما در رسیدن به این هدف کمک کند.
آیا بیماری کولیت اولسراتیو بر اشتهای بیمار تاثیر میگذارد؟
بله، بیماری میتواند به طور قابل توجهی بر اشتهای بیماران تأثیر بگذارد. این کاهش اشتها عمدتاً به دلیل علائم فعال بیماری مانند درد شکم، کرامپهای شدید، حالت تهوع و احساس ناراحتی عمومی ناشی از التهاب روده بزرگ ایجاد میشود. علاوه بر این، ترس از تشدید علائم پس از غذا خوردن میتواند به صورت ناخودآگاه باعث اجتناب بیمار از مصرف غذا شود. از دست دادن اشتها، در کنار اسهال مداوم که جذب مواد مغذی را مختل میکند، اغلب به کاهش وزن و سوءتغذیه در بیماران منجر میشود. بنابراین، مدیریت این علائم و دنبال کردن یک رژیم غذایی مناسب تحت نظارت متخصص، برای بهبود اشتها و وضعیت تغذیهای بیماران حیاتی است.
چگونه میتوانم از عود کولیت اولسراتیو پیشگیری کنم؟
شما میتوانید با شناسایی و اجتناب از محرکهای خود، احتمال عود را کاهش دهید. راهنمایی برای اجتناب از محرکهای رایج شامل موارد زیر است:
- مدیریت استرس: حداقل هفت ساعت خواب در شب، ورزش منظم و یافتن راههای سالم برای کاهش استرس، مانند مدیتیشن.
- اجتناب از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): برای تسکین درد یا تب، به جای داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن از استامینوفن استفاده کنید. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی میتوانند علائم کولیت اولسراتیو را بدتر کنند.
- اجتناب از غذاهای محرک عود: هیچ برنامه غذایی واحدی از عود بیماری جلوگیری نمیکند. محرک های غذایی شما ممکن است با فرد دیگری متفاوت باشد.
علائم خطر چیست؟
در صورت مشاهده موارد زیر فوراً با پزشک خود تماس بگیرید:
- اسهال شدید و مداوم.
- نشت خون از مقعد همراه با لختههای خون در مدفوع.
- درد مداوم و تب بالا.
منبع: my.clevelandclinic.org
سلام
خیلی متن خوب و کاملی بود ممنون از راهنمایی شما
من همیشه به سایت شما سر میزنم
خداقوت
سپاس از لطف تون