آزمایش لوپوس | چه زمانی به لوپوس شک کنیم؟| اهمیت آزمایشهای dsDNA و آنتی بادی ضد هسته ای (ANA)

آزمایش لوپوس عمدتاً شامل تستهای سرولوژیک برای شناسایی آنتی بادیهای خاص مرتبط با بیماری است. آزمایش آنتی بادی ضد هسته ای (ANA) نخستین گام است که در بیش از ۹۵ درصد موارد لوپوس مثبت میشود. اگر نتیجه ANA مثبت باشد، آزمایشات تکمیلی مانند آنتی بادیهای ضد dsDNA و ضد اسمیت (Anti-Smith) که بیشتر برای لوپوس اختصاصی هستند، انجام میگیرد. سایر آزمایشات شامل اندازه گیری سطح کمپلمان (C3 و C4 که اغلب کاهش مییابند)، شمارش خون (برای کم خونی یا لکوپنی)، آنتی بادی ضد فسفولیپید و بررسی ادرار (برای ارزیابی درگیری کلیوی) است. توجه داشته باشید که هیچ آزمایش واحدی به تنهایی تشخیص دهنده لوپوس نیست و تفسیر نتایج باید همراه با معیارهای بالینی و توسط روماتولوژیست انجام شود.

عناوین محتوا:

• چه زمانی به لوپوس شک کنیم؟
• آزمایش لوپوس و ارتباط آن با آزمایش روماتیسم
• آزمایش‌های آزمایشگاهی برای لوپوس
• سایر آزمایش‌های تشخیصی لوپوس

چه زمانی به لوپوس شک کنیم؟

شک به بیماری لوپوس زمانی مطرح میشود که فرد علائم بالینی متنوع و بدون توضیح واضحی را نشان دهد که ممکن است نشان دهنده درگیری سیستمیک باشد. این علائم شامل راش پروانه ای شکل روی صورت (مالار راش)، حساسیت به نور خورشید، زخم های دهانی بدون درد، التهاب مفاصل، تب های مکرر، خستگی شدید، کاهش وزن، ریزش مو، و نشانه های درگیری اعضایی مانند کلیه (پروتئین یا خون در ادرار)، ریه (پلورزی یا پلوریت) یا سیستم عصبی باشد. از آنجایی که لوپوس یک بیماری خودایمنی با تظاهرات گسترده است، تشخیص آن اغلب چالش برانگیز است و نیازمند ارزیابی ترکیبی از علائم، سابقه پزشکی و آزمایشات تخصصی است.

آزمایش لوپوس و ارتباط آن با آزمایش روماتیسم: تشخیص دقیق بیماریهای خودایمنی

آزمایش لوپوس به عنوان یک ابزار تشخیصی کلیدی در شناسایی بیماری سیستمیک لوپوس اریتماتوز (SLE) شناخته میشود و اغلب در کنار آزمایش روماتیسم برای افتراق بین بیماریهای خودایمنی مشابه استفاده میگردد. از سوی دیگر، آزمایش روماتیسم عمدتاً بر شناسایی فاکتور روماتوئید (RF) و آنتی بادی ضد CCP متمرکز است که بیشتر در آرتریت روماتوئید کاربرد دارد. با این حال، به دلیل همپوشانی علائم بین لوپوس و سایر بیماریهای روماتیسمی، ترکیب نتایج آزمایش لوپوس با آزمایشهای روماتیسمی به پزشکان کمک میکند تا تشخیص دقیق تری ارائه دهند. کاهش سطح کمپلمان (C3 و C4) در آزمایش لوپوس یا وجود پروتئین در ادرار نیز نشانه های مهمی برای تمایز SLE از سایر اختلالات خودایمنی است. برای تفسیر صحیح این آزمایشها و تعیین ارتباط بالینی، مراجعه به روماتولوژیست و بررسی جامع علائم ضروری است.

آزمایش‌های آزمایشگاهی برای لوپوس

آزمایش‌های متعددی برای شناسایی تغییراتی که در بدن شما ممکن است در اثر لوپوس ایجاد شوند، استفاده می‌شوند.  نتایج هر آزمایش به پزشک شما کمک می‌کند تا تصویر کامل‌تری از سلامتی شما به دست آورد. رایج‌ترین انواع آزمایش‌ لوپوس، آزمایش‌های خون و ادرار هستند. در برخی موارد، نمونه بافتی (بیوپسی) نیز ممکن است استفاده شود.

در ادامه هر یک را توضیح داده ایم.

آزمایش خون

آزمایش‌های خون رایج برای لوپوس عبارتند از:

شمارش کامل خون (CBC):

CBC یک آزمایش معمول است که سطح موارد زیر را اندازه‌گیری می‌کند:

• گلبول‌های قرمز یا هموگلوبین، که اکسیژن را در سراسر بدن حمل می‌کنند.
• گلبول‌های سفید، که به سیستم ایمنی کمک می‌کنند تا از بدن محافظت کند.
• پلاکت‌ها، که در مغز استخوان تشکیل می‌شوند و به لخته شدن خون در صورت نیاز کمک می‌کنند.

در لوپوس، این سطوح ممکن است پایین باشد.

سایر آزمایش‌های خون:

برخی از آزمایش‌های خون سطح پروتئین‌هایی را اندازه‌گیری می‌کنند که آنتی‌بادی نیستند، مانند پروتئین واکنشی C و سطوح کمپلمان. سطوح این پروتئین‌ها می‌تواند پزشک شما را از وجود التهاب در جایی از بدن شما آگاه کند.

سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR):

 این آزمایش خون سرعت رسوب گلبول‌های قرمز در ته لوله را در یک ساعت تعیین می‌کند. سرعت بالاتر از حد طبیعی ممکن است نشان‌دهنده یک بیماری سیستمیک، مانند لوپوس، باشد. سرعت رسوب برای هیچ بیماری خاصی اختصاصی نیست. اگر لوپوس، عفونت، بیماری التهابی دیگر یا سرطان داشته باشید، ممکن است افزایش یابد.

آزمایش ادرار:

آزمایش‌های ادرار می‌توانند به پزشک شما کمک کنند تا ببیند کلیه‌های شما چقدر خوب کار می‌کنند. زیرا لوپوس می‌تواند به طور ناگهانی به کلیه‌ها حمله کند . رایج‌ترین آزمایش‌های ادرار به دنبال پروتئین یا تکه‌های سلول (به نام سیلندر سلولی) در ادرار هستند که به طور معمول توسط کلیه‌هایی که به خوبی کار می‌کنند فیلتر می‌شوند. بیشتر آزمایش‌های ادرار را می‌توان روی یک نمونه ادرار انجام داد. اما در برخی موارد زمانی که اطلاعات بیشتری مورد نیاز است , باید نمونه‌ها را در طول 24 ساعت جمع‌آوری کنید.

بیوپسی بافت

بیوپسی نمونه‌ای از بافت است که می‌تواند زیر میکروسکوپ برای بررسی علائم التهاب یا آسیب استفاده شود. رایج‌ترین انواع بیوپسی در افرادی که ممکن است لوپوس داشته باشند، بیوپسی پوست و کلیه است. نمونه‌های بافتی از پوست با استفاده از یک سوزن توخالی برای برداشتن یک تکه کوچک از پوست انجام می‌شود. نمونه‌های بافتی از کلیه‌ها با استفاده از سوزن و سونوگرافی برای هدایت آن انجام می‌شود.

سایر آزمایش‌های تشخیصی لوپوس

آنتی‌بادی‌ها موادی هستند که بدن شما برای حمله به مواردی که می‌توانند به آن آسیب برسانند، مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها، استفاده می‌کند. اما در لوپوس، بدن شما آنتی‌بادی‌هایی به نام اتوآنتی‌بادی‌ها تولید می‌کند که به سلول‌های طبیعی خود حمله می‌کنند. اتوآنتی‌بادی‌ها و مواد خاصی در خون می‌توانند اطلاعاتی در مورد اینکه کدام بیماری خودایمنی، احتمالا وجود دارد، ارائه دهند. برای بررسی این آنتی‌بادی‌ها، پزشکان معمولاً چیزی به نام پانل ANA را تجویز می‌کنند که آنتی‌بادی‌های زیر را بررسی می‌کند:

آنتی‌بادی DNA دو رشته‌ای، آنتی‌بادی اسمیت، آنتی‌بادی U1RNP، آنتی‌بادی Ro/SSA و آنتی‌بادی La/SSB . برخی از آزمایشگاه‌ها آنتی‌بادی‌های دیگری از جمله آنتی‌نوکلئوپروتئین، آنتی‌سانترومر یا آنتی‌هیستون را نیز در پانل خود قرار می‌دهند.

آنتی‌بادی dsDNA

آنتی‌بادی DNA دو رشته‌ای (anti-dsDNA) نوع خاصی از آنتی‌بادی ANA است که در حدود 30 درصد از افراد مبتلا به لوپوس سیستمیک یافت می‌شود. کمتر از 1 درصد از افراد سالم نیز این آنتی‌بادی را دارند، که آن را در تأیید تشخیص لوپوس سیستمیک مفید می‌کند. با این حال، عدم وجود anti-dsDNA تشخیص لوپوس را رد نمی‌کند.  وجود آنتی‌بادی‌های anti-dsDNA اغلب لوپوس جدی‌تری مانند نفریت لوپوس (لوپوس کلیه) را نشان می‌دهد. هنگامی که بیماری بویژه در کلیه ها فعال است، مقادیر بالای آنتی‌بادی‌های anti-DNA معمولاً وجود دارد. با این حال، آزمایش anti-  dsDNA نمی‌تواند برای نظارت بر فعالیت لوپوس استفاده شود، زیرا anti-dsDNA می‌تواند بدون هیچ فعالیت بالینی نیز وجود داشته باشد. در حال حاضر سه آزمایش سنجش ایمونوسوربنت مرتبط با آنزیم (ELISA)، آزمایش ایمونوفلورسانس Crithidia luciliae و آزمایشی به نام رادیوایمونواسی برای تشخیص آنتی‌بادی‌های anti-dsDNA استفاده می‌شود.

آنتی بادی ANA

آزمایش آنتی‌بادی‌های ضد هسته‌ای (ANA) یک آزمایش خاص برای لوپوس نیست و می‌تواند در افراد مبتلا به بیماری‌های دیگر یا بدون بیماری مثبت باشد. بنابراین داشتن یک آزمایش ANA مثبت همیشه به معنای ابتلا به لوپوس نیست. اما هنگامی که آزمایش مثبت است و شما همچنین چندین علامت دیگر لوپوس را که پزشکان به دنبال آن هستند، دارید، نشانه قوی برای پزشک شما برای در نظر گرفتن لوپوس است.

۹۷ درصد از افراد مبتلا به لوپوس آزمایش ANA مثبت خواهند داشت.

آنتی‌بادی اسمیت

آنتی بادی ضد Sm که یک ریبونوکلئوپروتئین موجود در هسته سلول است، تقریباً به طور انحصاری در افراد مبتلا به لوپوس یافت میشود. این پادتن در ۲۰٪ از بیماران مبتلا به لوپوس وجود دارد (اگرچه میزان شیوع آن در گروههای قومی مختلف متفاوت است)، اما به ندرت در افراد مبتلا به سایر بیماریهای روماتیسمی دیده میشود و شیوع آن در افراد سالم کمتر از ۱٪ است. بنابراین، این پادتن میتواند در تأیید تشخیص لوپوس سیستمیک (SLE) نیز مفید باشد. برخلاف پادتن ضد dsDNA، پادتن ضد Sm با درگیری کلیه در لوپوس ارتباطی ندارد. مطالعات آینده نگر انجام شده اند تا بررسی کنند آیا این پادتن با حملات تشدید لوپوس و فعالیت بیماری مرتبط است یا خیر، اما شواهد موجود نشان میدهند که چنین ارتباطی وجود ندارد. آنتی بادی ضد Sm معمولاً با یکی از چهار روش زیر اندازه گیری میشود: الایزا (ELISA)، الکتروفورز ایمنی متقابل (CIE)، ایمونودیفیوژن یا هماگلوتیناسیون.

آنتی‌بادی U1RNP

آنتی‌بادی‌های anti-U1RNP معمولاً همراه با آنتی‌بادی‌های anti-Sm در افراد مبتلا به SLE یافت می‌شوند. شیوع آنتی‌بادی‌های anti-U1RNP در افراد مبتلا به لوپوس تقریباً 25 درصد است، در حالی که کمتر از 1 درصد از افراد سالم این آنتی‌بادی را دارند. با این حال، برخلاف آنتی‌بادی‌های anti-dsDNA و anti-Sm، آنتی‌بادی‌های anti-U1RNP مختص لوپوس نیستند و آنها را می‌توان در سایر بیماری‌های روماتیسمی از جمله آرتریت روماتوئید، اسکلروز سیستمیک، سندرم شوگرن و پلی‌میوزیت یافت.

Anti-U1RNP نشان داده است که با ویژگی‌های اسکلرودرمی، از جمله پدیده رینود و سایر شرایط مانند آرتروپاتی ژاکود، تغییر شکل دست ناشی از آرتریت مرتبط است. سطوح anti-U1RNP ممکن است در طول زمان در افراد نوسان داشته باشد، اما این نوسان ثابت نشده است که نشانگر قابل توجهی از فعالیت بیماری باشد.

آنتی‌بادی‌های Ro/SSA و La/SSB

آنتی‌بادی‌های Ro/SSA و La/SSB بیشتر در افراد مبتلا به لوپوس سیستمیک (30-40 درصد) و سندرم شوگرن اولیه یافت می‌شوند. آنها همچنین معمولاً در افراد مبتلا به لوپوس که آزمایش آنتی‌بادی‌های ضد هسته‌ای منفی داشته‌اند، یافت می‌شوند Ro.  و La را می‌توان در سایر بیماری‌های روماتیسمی مانند اسکلروز سیستمیک، آرتریت روماتوئید و پلی میوزیت نیز یافت و در تیترهای پایین در حدود 15 درصد از افراد سالم وجود دارند. این آنتی‌بادی‌ها برای لوپوس سیستمیک بسیار خاص نیستند، اما با شرایط خاصی از جمله حساسیت شدید به نور خورشید مرتبط هستند. علاوه بر این، مادران دارای آنتی‌بادی‌های Ro و La در معرض خطر بیشتری برای لوپوس نوزادی هستند. لوپوس نوزادی یک بیماری نادر است که بثورات موقت ایجاد می‌کند و می‌تواند منجر به بلوک قلبی مادرزادی شود. بنابراین، زنانی که مبتلا به لوپوس هستند و مایل به بارداری هستند باید برای این آنتی‌بادی‌ها آزمایش شوند.

آنتی‌بادی‌های هیستون

آنتی‌بادی‌های هیستون، پروتئین‌هایی هستند که به ساختار DNA کمک می‌کنند و معمولاً در افراد مبتلا به لوپوس ناشی از دارو (DIL) یافت می‌شوند، اما در افراد مبتلا به لوپوس سیستمیک نیز یافت می‌شوند. با این حال، آنها به اندازه کافی برای لوپوس سیستمیک خاص نیستند که برای تشخیص قطعی استفاده شوند.

آزمایش کمپلمان سرم (خون)

آزمایش کمپلمان سرم سطح پروتئین‌های مصرف شده در طول فرآیند التهابی را اندازه‌گیری می‌کند. بنابراین، سطوح پایین کمپلمان نشان دهنده التهاب در بدن است. تغییرات در سطوح کمپلمان به سادگی به دلیل عوامل ژنتیکی در افراد مختلف وجود دارد.

منابع:

• www.mayoclinic.org
• www.lupus.org
• www.hopkinslupus.org