آزمایش HLA-B51 یک آزمایش ژنتیکی خون است که بررسی می‌کند آیا فرد آلل B51 از ژن HLA-B را به ارث برده است یا خیر. این آلل قوی‌ترین عامل خطر ژنتیکی شناخته‌شده برای بیماری بهجت است و پزشک فوق تخصص روماتولوژی ممکن است آن را برای کمک به ارزیابی بیماری که علائم مشکوک به بهجت دارد درخواست کند. این آزمایش در کنار سایر آزمایش HLAها در آزمایشگاه مرکز روماتیسم ایران به روش مولکولی انجام میشود.
بیماری بهجت و ارتباط آن با HLA-B51
بهجت یک بیماری التهابی مزمن است که رگ‌های خونی با اندازه‌های مختلف را درگیر می‌کند. شایع‌ترین علائم آن آفت‌های دردناک و مکرر دهان، زخم‌های تناسلی، ضایعات پوستی (مانند ضایعات شبیه آکنه یا اریتم ندوزوم) و التهاب چشم (یووئیت) است و ممکن است مفاصل، عروق، دستگاه گوارش یا سیستم عصبی را هم درگیر کند. این بیماری در کشورهای واقع در مسیر جاده ابریشم، از ترکیه و ایران تا ژاپن، شیوع بیشتری دارد.
مطالعات متعدد نشان داده‌اند که HLA-B51 در بیماران مبتلا به بهجت، به‌ویژه در جمعیت‌های همین منطقه، بسیار بیشتر از افراد سالم دیده میشود و داشتن آن خطر ابتلا را چند برابر می‌کند. با این حال، این آلل در بخش قابل توجهی از جمعیت سالم هم وجود دارد و همه بیماران بهجت آن را ندارند. به همین دلیل بهجت همچنان یک تشخیص بالینی است و بر پایه معیارهای بین‌المللی و معاینه پزشک گذاشته میشود؛ آزمایش HLA-B51 فقط یک یافته کمکی است.
چه زمانی آزمایش HLA-B51 درخواست میشود؟
پزشک معمولاً در موقعیت‌های زیر این آزمایش را در نظر می‌گیرد:
- آفت‌های دهانی مکرر همراه با زخم تناسلی یا ضایعات پوستی
- یووئیت یا واسکولیت شبکیه که علت آن مشخص نیست
- ترومبوز وریدی یا درگیری عروقی غیرمعمول در فرد جوان همراه با آفت دهانی
- تصویر بالینی ناقص که پزشک برای ارزیابی احتمال بهجت به اطلاعات بیشتری نیاز دارد
آزمایش HLA-B51 برای غربالگری افراد بدون علامت یا بستگان سالم بیماران توصیه نمی‌شود.
نمونه‌گیری و آمادگی
- نمونه: خون وریدی در لوله EDTA؛ آزمایش به روش مولکولی (PCR/NGS) روی DNA انجام میشود.
- ناشتایی لازم نیست و نیازی به قطع داروها نیست، چون داروها و فعالیت بیماری روی DNA اثری ندارند.
- ژن‌های HLA در طول عمر ثابت‌اند؛ بنابراین این آزمایش معمولاً فقط یک بار لازم است.
تفسیر جواب آزمایش HLA-B51
نتیجه مثبت: آلل HLA-B51 وجود دارد. در فردی که علائم سازگار با بهجت دارد، این یافته احتمال بهجت را بیشتر می‌کند؛ اما مثبت بودن به معنای ابتلا به بیماری نیست و بسیاری از افراد مثبت هرگز بهجت نمی‌گیرند. در فرد بدون علامت، نتیجه مثبت ارزش تشخیصی ندارد و نیاز به اقدام خاصی ندارد.
نتیجه منفی: آلل HLA-B51 شناسایی نشد. این نتیجه بیماری بهجت را رد نمی‌کند، چون بخشی از بیماران HLA-B51 منفی هستند و تشخیص بر پایه علائم بالینی است.
تفسیر نهایی باید توسط پزشک و در کنار معاینه، تست پاترژی در صورت لزوم، معاینه چشم‌پزشکی و سایر آزمایش‌ها انجام شود. پزشکان بخش روماتولوژی مرکز در ارزیابی و درمان بهجت تجربه دارند.
سایر آزمایش‌های HLA
این آزمایش یکی از پنج آزمایش HLA است که در آزمایشگاه مرکز روماتیسم ایران انجام میشود. برای آشنایی با همه آن‌ها، جدول مقایسه و راهنمای تفسیر، صفحه آزمایش HLA را ببینید.
سؤالات متداول
آیا HLA-B51 مثبت یعنی بیماری بهجت دارم؟
خیر. HLA-B51 فقط استعداد ژنتیکی را نشان میدهد و در بسیاری از افراد سالم هم دیده میشود. تشخیص بهجت بالینی است و توسط پزشک گذاشته میشود.
آیا برای آزمایش HLA-B51 ناشتایی لازم است؟
خیر. این آزمایش با خونگیری ساده و بدون نیاز به ناشتایی انجام میشود.
اگر HLA-B51 منفی باشد، بهجت رد میشود؟
نه لزوماً. بخشی از بیماران بهجت این آلل را ندارند و پزشک بر اساس علائم بالینی تصمیم می‌گیرد.
نوبت آزمایش HLA-B51 در مرکز روماتیسم ایران
نمونه‌گیری بدون نیاز به ناشتایی انجام میشود. برای رزرو نوبت آزمایشگاه یا هماهنگی و پرسش درباره آزمایش با ما تماس بگیرید.
رزرو نوبت آزمایشگاهتماس: ۰۲۱-۸۸۰۰۵۱۴۲راه‌های ارتباطی