بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic esophagitis) | همه چیز درباره بیماری التهاب مری و درمان آن

بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Esophagitis) یک اختلال مزمن ایمنی-التهابی مری است که در اثر تجمع غیرطبیعی ائوزینوفیل‌ها (گلبول‌های سفید مرتبط با آلرژی) در پوشش مری ایجاد می‌شود. این بیماری اغلب ناشی از واکنش سیستم ایمنی به آلرژن‌های غذایی (مانند شیر، گندم، تخم مرغ) یا محیطی بوده و با علائمی مانند اختلال در بلع (دیسفاژی)، گیرکردن غذا، درد قفسه سینه و سوزش سر معده مقاوم به درمان‌های ضدریفلاکس بروز می‌کند. درمان بیماری شامل ترکیبی از رژیم‌های حذف غذایی هدفمند، کورتیکواستروئیدهای موضعی (مثل بودزوناید خوراکی) و در موارد پیشرفته، اتساع مری است. مدیریت به‌موقع بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک از عوارضی مانند تنگی مری و سوءتغذیه پیشگیری می‌کند.

فهرست مطلب:

• بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Esophagitis) چیست؟
• علائم شایع بیماری
• علت بیماری
• عوامل خطر بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک
• عوارض بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک
• تشخیص بیماری
• درمان بیماری
• سوالات متداول

بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Esophagitis) چیست؟

ازوفاژیت ائوزینوفیلیک نوعی التهاب مری (لوله ای که دهان را به معده وصل می‌کند) است. در این بیماری، گلبول‌های سفید خون (ائوزینوفیل‌ها) در مری تجمع یافته و باعث التهاب می‌شوند. بدون درمان، این التهاب منجر به ایجاد بافت اسکار و تنگی مری می‌شود که بلع را دشوار می‌کند. مثلاً هنگام غذا خوردن، لقمه به‌سختی از مری به معده منتقل می‌شود و ممکن است احساس کنید چیزی در گلویتان گیر کرده یا به‌ کندی پایین می‌رود. این بیماری در گذشته بسیار نادر بوده، اما اکنون آمار ابتلا در حال افزایش است و همه گروه‌های سنی از نوزادان تا بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. این بیماری مزمن و طولانی‌مدت است و اگرچه درمان قطعی ندارد، اما روش‌هایی برای کنترل التهاب و علائم وجود دارد. بیشتر بیماران نیازمند درمان مادام‌العمر هستند.

علائم شایع:

• سوزش سر معده
• درد قفسه سینه
• درد شکم
• گیرکردن غذا در مری (امکان پارگی مری – نیاز فوری به اورژانس)
• تهوع و استفراغ
• برگشت غیرارادی غذا یا مایعات به دهان
• برگشت غذا به دهان (رجورژیتاسیون)
• علائم کمتر رایج: درد شکم، حالت تهوع و استفراغ
•  علائم در نوزادان و کودکان نوپا: استفراغ، امتناع از غذا خوردن، اختلال رشد
• علائم در کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان: مشکل در بلع (دیسفاژی)، سوزش سر معده، درد قفسه سینه

ممکن است علائم به‌صورت دوره‌ای (دوره تشدید) یا دائمی ظاهر شوند. گاها تشخیص بیماری سال‌ها به‌طول می‌انجامد چرا که علائم آن مشابه اختلالات رایج مری است.

علت بیماری:

واکنش سیستم ایمنی به آلرژن‌ها در مری موجب تجمع سلول‌های التهابی (ائوزینوفیل‌ها و سیتوکین‌ها) می‌شود. این آلرژن‌ها می‌توانند محیطی یا غذایی باشند.

محرک‌های غذایی شایع:

• لبنیات
• تخم‌مرغ
• بادام زمینی/آجیل درختی
• غذاهای دریایی/صدف
• سویا
• گندم

عوامل خطر بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Esophagitis) :

• آسم
• رینیت آلرژیک (زکام فصل)
• درماتیت آتوپیک یا اگزما
• آلرژی غذایی
• سابقه خانوادگی این بیماری

عوارض ازوفاژیت ائوزینوفیلیک چیست؟

آسیب مری ناشی از این بیماری می‌تواند منجر به عوارضی مانند پارگی مری (ازوفاژیل پرفوریشن) و تنگی مری (ازوفاژیل استریکچر) شود.

تشخیص بیماری

پزشک پس از معاینه فیزیکی و پرسش درباره علائم، سؤالات زیر را مطرح می‌کند:

• عادت‌های غذایی: آیا بیماران اغلب غذا را زیاد می‌جوند، از خوردن غذاهای جامد پرهیز می‌کنند یا برای بلع راحت‌تر مایعات زیاد می‌نوشند.
• بررسی سابقه پزشکی: وجود آسم، آلرژی غذایی، اگزما یا درماتیت آتوپیک.
• بررسی سابقه خانوادگی: خطر ابتلا در صورت وجود بیماری در بستگان خونی (به‌ویژه والدین یا خواهر/برادر) افزایش می‌یابد.

در صورت مشکوک بودن به بیماری، پزشک شما را به متخصص گوارش برای انجام آزمایشات زیر ارجاع می‌دهد :

• آندوسکوپی فوقانی (EGD): استفاده از لوله منعطف مجهز به دوربین برای بررسی مری.
• بیوپسی: نمونه‌برداری از بافت مری و بررسی میکروسکوپی برای شناسایی ائوزینوفیل‌های اضافی.

درمان و مدیریت بیماری

هدف اصلی درمان بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Esophagitis)  کنترل التهاب مری است و اثربخشی درمان با آندوسکوپی و بیوپسی به صورت دوره‌ای بررسی می‌شود.

دارو درمانی:

• داروهای بیولوژیک (مثل دوپیلومب/Dupixent®)
• کورتیکواستروئیدهای موضعی (پوشش‌دهنده مری)
• مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs)

حذف غذاهای محرک:

• حذف موقت ۶ گروه غذایی شایع: لبنیات، تخم‌مرغ، آجیل، غذاهای دریایی، سویا و گندم.
• پس از بهبود التهاب، غذاها به‌تدریج (هر ۴ هفته یک گروه) به رژیم اضافه می‌شوند.
• پس از افزودن هر گروه غذایی، آندوسکوپی کنترل‌کننده انجام می‌شود.

درمان گیرکردن غذا:

• در صورت تنگی مری، پزشک با آندوسکوپ غذا را خارج می‌کند.
• در موارد ایمن، اتساع مری (گشاد کردن با بالون) انجام می‌شود.

سوالات متداول

آینده ی پیش رو این بیماری چیست؟

بیماری ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Esophagitis)  یک بیماری مزمن اما غیرکشنده است و نیاز به درمان مادام‌العمر دارد. تاکنون نیز هیچ ارتباطی بین این بیماری با سرطان مری اثبات نشده است.

توصیه‌های خودمراقبتی چیست؟

• ویزیت منظم توسط متخصص گوارش.
• ارتباط با گروه‌های حمایتی: برای کاهش احساس انزوا.
• مشاوره با متخصص تغذیه: طراحی برنامه غذایی مناسب.
• حمایت روان‌شناختی: برای مقابله با فاگوفوبیا (ترس از بلع) یا اضطراب.
• مراجعه فوری به پزشک در صورت بازگشت علائم یا گیرکردن غذا.

تفاوت ازوفاژیت ائوزینوفیلیک با گاستریت ائوزینوفیلیک:

هر دو بیماری جزو اختلالات ائوزینوفیلیک دستگاه گوارش (EGIDs) هستند، اما تفاوت اصلی در محل درگیری و نشانه‌های بالینی است:

• ازوفاژیت ائوزینوفیلیک (EoE) التهاب مری را هدف می‌گیرد و با علائمی مانند اختلال در بلع (دیسفاژی)، گیرکردن غذا، سوزش سردل مقاوم به درمان و درد قفسه سینه بروز می‌کند.
• گاستریت ائوزینوفیلیک (EG) معده را درگیر می‌کند و علائم آن شامل درد شکم، تهوع، استفراغ، سوءتغذیه و کاهش وزن است.

منبع: my.clevelandclinic.org